Ponad roku temu zwróciłem uwagę na blogu na dosyć rozpowszechniony mit dotyczący przestępczości. Otóż, współczesnym ludziom wydaje się, że skala przestępczości osiągnęła w naszych czasach historyczne maksima.

Steven Pinker przekonuje natomiast, że prawdą jest coś zupełnie odwrotnego. Zdaniem Pinkera, profesora psychologii na Harvardzie, żyjemy w okresie o najniższym natężeniu przemocy w historii. Co więcej, Pinker przekonuje, że ograniczenie przemocy nie dotyczy jedynie przestępczości ale także konfliktów zbrojnych.

Na potwierdzenie przedstawia wykres pokazujący wskaźnik morderstw na 100 000 mieszkańców w kilku europejskich państwach.

Za Steven Pinker

Za Steven Pinker

Łatwo zauważyć, że w okresie ostatnich kilku stuleci wskaźnik morderstw zmniejszył się o rzędy wielkości – z kilkudziesięciu do około 1-2.

Podobne zestawienie można stworzyć dla wskaźnika ofiar konfliktów zbrojnych. Pinker pokazuje wykres zaczynający się po II wojnie światowej by pokazać trend w ostatnich dekadach. Z wyliczeń wynika jednak, że nawet gdyby wziąć pod uwagę dwie wojny totalne toczone w XX wieku to, relatywnie do liczby ludności świata, liczba ofiar konfliktów zbrojnych w XX wieku nie stawiałaby tego stulecia wśród najbardziej ‘krwawych’.

Za Steven Pinker

Za Steven Pinker

Badania z archeologiczne wskazują, że w społeczeństwach przedpaństwowych około 15% ludzi umierało w wyniku aktów przemocy. W pierwszych państwach wskaźnik ten spadł do 3%. W ostatnich dekadach, wskaźnik ten nie przekracza dla całego świata 1%, dla państw rozwiniętych 1/10 jednego procenta.


Spadek natężenia przemocy w cywilizacji ludzkiej Steven Pinker łączy z pięcioma procesami. Część z nich miało miejsce w odległej przeszłości, część z nich działa współcześnie. Pierwszym było pojawienie się państwowości, około 5 000 lat temu. Od późnego średniowiecza do XX wieku natężenie przemocy zmniejszał proces centralizacji władzy, z konsolidacją władzy sądowniczej i policyjnej. Trzecim procesem była ‘Rewolucja Humanitarna’ zapoczątkowana w Oświeceniu, która znacznie ograniczyła możliwości legalnego używania przemocy, także przez państwo. Czwarty proces rozpoczął się po II wojnie światowej i związany jest ze znacznym ograniczeniem konfliktów międzypaństwowych. Pinker wiąże ten trend z rozprzestrzenianiem się demokracji, współpracy międzynarodowej i handlu zagranicznego. Wreszcie piąta zmiana, która przyniosła Nowy Pokój związana jest z ograniczeniem wojen lokalnych i przemocy państwowej. Pinker łączy te zmiany z upadkiem komunizmu, które pośrednio ‘wygasił’ wiele zimnowojennych wojen domowych, rozwojem międzynarodowych sił pokojowej i rozszerzaniem katalogu praw człowieka.

Steven Pinker wyjaśnia to szerzej w poniższym wywiadzie:

Z mojego punktu widzenia, wyjaśnienie trendu spadku natężenia przemocy w ostatnich millenniach, wiekach i dekadach jest proste. Najzwyczajniej w świecie, konstrukcja systemu społeczno-ekonomicznego sprawia, że większość ludzi osiąga większe korzyści ze współpracy, z powstrzymywania się od przemocy przy rozwiązywaniu konfliktów niż z używania przemocy i agresji. Ta reguła obowiązuje na poziomie państw, grup społecznych i jednostek. Państwom bardziej opłaca się handlować niż prowadzić wojny. Mechanizmy demokratyczne sprawiają, że grupy społeczne preferują uzgodnić redystrybucje dochodów niż o nią walczyć zbrojnie. Rachunek zysków i ryzyka sprawia, że większość ludzi widzi dla siebie miejsce w legalnej części gospodarki.

Kiedyś już przedstawiałem na blogu prezentację Pinkera o spadku natężenia przemocy.