Amerykański model systemu ubezpieczeń zdrowotnych i opieki medycznej powszechnie uznawany jest za jeden z najbardziej wolnorynkowych ze wszystkich modeli w państwach rozwiniętych. Państwo odgrywa w amerykańskim modelu relatywnie niewielką rolę i działalność rządu w tym sektorze ograniczona jest raczej do finansowania opieki medycznej dla pewnych grup demograficznych, głównie seniorów. System ubezpieczeń zdrowotnych opanowany jest przez prywatne korporacje, to samo dotyczy podmiotów świadczących usługi medyczne: szpitali, klinik i przychodni.
Warto więc sprawdzić jak bardzo efektywny jest amerykański model systemu opieki zdrowotnej. Najprostszym sposobem do dokonania tego jest znalezienie jakiegoś powszechnego wskaźnika ‘zdrowotności’ oraz porównywalnego wskaźnika wydatków na opiekę medyczną w poszczególnych państwach. Wydaje się logiczne, że o stanie zdrowia mieszkańców danego państwa najlepiej informuje średnia długość życia. Wydatki na opiekę medyczną można natomiast przedstawić na dwa różne sposoby: jako procent PKB państwa lub w dolarach per capita. To właśnie uczyniono na dwóch poniższych wykresach:
- Za The Economist
Jak widać, Amerykanie wydają aż 15% swojego PKB na opiekę zdrowotną – najwięcej z wszystkich państw OECD i o kilka punktów procentowych więcej niż rozwinięte państwa europejskie. W przeciwieństwie do innych państw OECD większość z tych pieniędzy pochodzi z prywatnego sektora. Średnia długość życia w USA to jednak zaledwie 77,8 lat. Jest to wynik o ponad rok niższy niż średnia dla OECD i o 2-3 lata gorszy niż średnia dla rozwiniętych państw europejskich. Nawet po wykluczeniu z rozważań Japonii (względy kulturowe, być może predyspozycje genetyczne) wydaje się oczywiste, że biorąc pod uwagę fakt, jak dużą część amerykańskiego PKB stanowią wydatki na opiekę medyczną, Amerykanie bardzo niewiele otrzymują w zamian – czego wynikiem jest niska przewidywana długość życia.
Czy można ten paradoks wytłumaczyć inaczej niż poprzez zasugerowanie nieefektywności amerykańskiego modelu opieki zdrowotnej? Można próbować. Być może wpływ na długość życia w USA ma wysoki odsetek zabójstw i śmiertelności w wypadkach drogowych. USA mają relatywnie wysoki, w stosunku do średniej dla państw rozwiniętych, odsetek śmiertelności niemowląt – ale to jest już bezpośrednio spowodowane stanem opieki zdrowotnej. Można wreszcie wskazać na względu kulturowe, niezdrowy tryb życia (otyłość, nałogi, etc) ale nie wydaje się być to decydującym czynnikiem jeśli weźmiemy, że podobne kulturowo państwa, na przykład Wielka Brytania, osiągają wyższe wskaźniki długości życia przy mniejszych wydatkach na opiekę medyczną liczonych jako odsetek PKB.
Jeszcze więcej o efektywności amerykańskiego systemu ochrony zdrowia informuje poniższy wykres, na którym wydatki na ochronę zdrowia przedstawiono w dolarach per capita (rocznie). Warto zwrócić uwagę na ten wykres ponieważ uwzględnia on także Polskę.
- Za OECD
Co istotnego można odczytać z powyższego wykresu? Przede wszystkim wyraźnie pokazuje on nieefektywność amerykańskiego systemu. Duńczycy żyją równie długo co Amerykanie a na opiekę medyczną wydają o około 55% mniej. Koreańczycy żyją dłużej od Amerykanów mimo tego, że wydają na ochronę zdrowia pięć razy mniej niż Amerykanie. Przykład Korei i Japonii pokazuje, że zdrowe nawyki kulturowe (w dziedzinie odżywiania czy ćwiczeń fizycznych) mają gigantyczną, realną wartość materialną zawartą w obniżonych wydatkach na opiekę zdrowotną. Na wykresie widoczna jest wyraźna korelacja pomiędzy wydatkami na zdrowie a długością życia. O ile jednak można kupić lepsze zdrowie i dłuższe życie to można to zrobić tanio (Korea, Hiszpania) lub drogo (USA). Na to ostatnie, największy wpływ wydaje się mieć efektywność systemu ochrony zdrowia.
Podobne zagadnienia omówiłem w tekstach: