Tak się złożyło na początku 2011 roku, że media, nie tylko finansowe, przenoszą swoją uwagę z drożejącej ropy naftowej na drożejącą żywność i z powrotem na drożejącą ropę naftową. Drożejąca ropa naftowa jest między innymi efektem niepokojów społecznych w regionie kluczowym dla produkcji ropy naftowej i rynkowych obaw o trwałość dostaw surowca na światowe rynki. Jedną z przyczyn niepokojów społecznych na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej jest natomiast drożejąca żywność, która sprawia, że rosną koszty życia.

Zależność pomiędzy cenami żywności a cenami ropy naftowej jest jednak bardziej złożona. W tym tekście chciałbym się zająć fundamentalnymi kanałami, przez które te dwie grupy surowców oddziaływają na siebie. Są jeszcze kanały rynkowe i monetarne ale w tym przypadku wzrost cen żywności i wzrost cen ropy naftowej ma po prostu te same przyczyny. Na przykład wzrost podaży pieniądza, pojawienie się rynkowych obaw przed inflacją czy rozwój funduszy indeksowych jednocześnie ‘ciągnie w górę’ ceny ropy naftowej i żywności.

W kontekście fundamentalnym, to głównie cena ropy naftowej oddziałuje na ceny żywności. Działają przynajmniej trzy mechanizmy:

  • rosnąca cena ropy naftowej zwiększa koszty transportu żywności oraz koszty produkcji żywności poprzez wzrost cen paliwa dla zmechanizowanego rolnictwa
  • rosnąca cena ropy naftowej skorelowana jest z rosnącymi cenami nawozów wskutek korelacji pomiędzy cenami ropy naftowej a cenami podstawowego surowca do produkcji nawozów, to jest gazu ziemnego (trzeba jednak przyznać, że ostatnie ‘odkrycia’ dotyczące gazu łupkowego korelację ropy naftowej i gazu znacząco zaburzyły)
  • rosnąca cena ropy naftowej zwiększa ekonomiczną motywację do produkcji biopaliw

Trzeci proces wpływa z podwójną siłą na ceny żywności. Po pierwsze, część upraw roślin żywieniowych zamienianych jest na uprawy roślin, z których produkuje się biopaliwa. Po drugie, część roślin żywieniowych przeznaczanych jest na produkcję biopaliw (kukurydza, soja, trzcina cukrowa, palma olejowa, etc).

Ten ostatni, biopaliwowy, kanał uaktywnia się po przekroczeniu przez cenę ropy naftowej określonej granicy, którą znajduje się gdzieś pomiędzy 80 USD a 100 USD za baryłkę. Pokazują to poniższe wykresy przedstawiające korelację pomiędzy cenami ropy naftowej oraz kukurydzy i soi.

Za Nomura

Za Nomura

Badacze z Banku Światowego w artykule Placing the 2006/08 Commodity Price Boom into Perspective zmierzyli wpływ cen energii na ceny innych surowców. W latach 1960-2008 wzrost cen energii o 10% jest powiązany ze wzrostem:

  • cen metali o 2,5%
  • cen żywności o 2,7%
  • cen nawozów o 5,5%

Warto jednak zauważyć, że zaledwie końcowa część okresu badawczego objęła ‘erę biopaliw’.