Kraków to najbardziej zanieczyszczone miasto w Polsce. Zgodnie z obowiązującymi w naszym kraju normami dopuszczalne stężenie pyłu zawieszonego w powietrzu nie powinno przekraczać 50 g/m3. W Krakowie normy te przekraczane są przez ponad 200 dni w roku. Podaję za gazeta.pl: Z raportu Urzędu Marszałkowskiego w Krakowie jednoznacznie wynika, że głównym winowajcą odpowiedzialnym za wysokie stężenie szkodliwego pyłu PM10 jest niska emisja, czyli piece węglowe, którymi zimą ogrzewa domy ok. 30 tys. mieszkańców Krakowa. W domowych paleniskach krakowianie palą bardzo często niskiej jakości węglem, a także śmieciami i odpadkami. W piecach lądują więc stare lakierowane meble i futryny, ubrania, kolorowe czasopisma czy plastikowe butelki.

Domowe paleniska rocznie emitują do atmosfery 762 tony pyłu i ok. 470 kg rakotwórczego benzopirenu – wynika z raportu UM. Choć w wyniku działalności dużych ośrodków przemysłowych i energetycznych do atmosfery przedostaje się rocznie 165 kg benzopirenu i ponad 980 ton pyłu, to nie wpływa to tak szkodliwie na jakość powietrza w miastach. Powód? Ze względu na wysokie kominy przemysłowe zanieczyszczenia rozpraszają się na dużych wysokościach. Dla porównania: intensywny ruch komunikacyjny emituje ok. 539 ton pyłu do atmosfery.

Podsumowujmy: około 30 tysięcy krakowian ponosi główną odpowiedzialność za to, że 700 000 pozostałych mieszkańców Krakowa egzystuje w najbardziej zanieczyszczonym mieście w Polsce. Trzydzieści tysięcy ludzi oszczędza w zimowych miesiącach kilkanaście, kilkadziesiąt złotych miesięcznie dzięki temu, że nie używają gazu ani energii elektrycznej do ogrzewania mieszkania lecz tańszy węgiel lub darmowe śmieci. Siedemset tysięcy mieszkańców Krakowa narażonych jest na duże większe ryzyko chorób górnych dróg oddechowych (laryngolodzy mówią o ‘krakowskim nosie’) oraz zwiększone ryzyko raka płuc i innych poważnych chorób związanych z wdychaniem szkodliwych i rakotwórczych substancji.

Jestem niewiarygodnie zdumiony, że nie znalazł się jeszcze student lub doktorant, który zechciałby skwantyfikować całkowite ‘oszczędności’ dla 30 000 ‘winnych zanieczyszczeń’ oraz całkowite koszty dla 700 000 ‘ofiar zanieczyszczeń’. Jestem pewien, że rachunek zysków i strat dla 30 000 ‘winnych zanieczyszczeń’ jest pozytywny, w przeciwieństwie do rachunku dla 700 000 ‘ofiar zanieczyszczeń’. Myślę także, że całkowite koszty zanieczyszczenia środowiska przez palenie w piecach w Krakowie są wyższe niż oszczędności na kosztach paliwa. Mimo to, od wielu lat Kraków nie potrafi sobie poradzić z niskimi (emitowanymi blisko powierzchni ziemi) emisjami.

Dzieje się tak dlatego, że oszczędności dla 30 000 krakowian rozkładają się na koszty dla 700 000 krakowian, który ponoszą konsekwencje efektów zewnętrznych niskich emisji. Co można z tym problemem zrobić?

Zgodnie z (ortodoksyjną) ideologią wolnorynkową, każdy z 700 000 mieszkańców Krakowa powinien wytoczyć proces każdemu z 30 000 ‘winnych zanieczyszczeń’, co w najlepszym wypadku oznaczałoby 30 000 procesów zbiorowych. W tych procesach biegli musieliby wskazać jak wysokie odszkodowanie musiałby zapłacić każdy z 30 000 ‘trucicieli’. Zapewne z jednego procesu przeciwko trucicielowi na każdego pokrzywdzonego przypadłaby jakaś symboliczna kwota, być może kilka groszy. Oznacza to, że przeciętny mieszkaniec Krakowa nie ma indywidualnego interesu w wytaczaniu procesów sądowych przeciwko ‘trucicielowi’. Przeciętny ‘truciciel’ ma indywidualny interes w kontynuowaniu zanieczyszczenia środowiska. Oczywiście, każdy z 30 000 procesów sądowych wiązałby się z kosztami sądowymi, w tym kosztami ekspertyz i biegłych.

Tymczasem system totalitarny zaoferować może proste i skuteczne rozwiązania tego problemu. Można na przykład całkowicie zakazać używania pieców węglowych w obrębie miasta i konsekwentnie, za pomocą wysokich kar, egzekwować ten zakaz. Byłby to jednak brutalny zamach na wolność jednostek do wyboru źródła ogrzewania. Podobnie rzecz się ma z zakazem stosowania nie-ekologicznych paliw, na przykład śmieci i konsekwentnego egzekwowania zakazu – byłby to brutalny zamach na wolność jednostki do palenia czymkolwiek w jej PRYWATNYM piecu.

Można stworzyć podatek od ‘efektów zewnętrznych’ generowanych przez niskie emisje (tzw. podatek Pigou). Na przykład opodatkować każdy piec węglowy w Krakowie. Byłaby to jednak, jak każdy podatek, brutalna grabież prywatnej własności. Co więcej, taki podatek zupełnie nie uwzględniałby ilości emisji z poszczególnych pieców węglowych, byłby więc niesprawiedliwy (jak każdy podatek z wyjątkiem pogłównego). Opodatkowanie samych emisji byłoby zapewne kosztowne – konieczne byłoby instalowanie urządzeń do pomiaru emisji w każdym kominie.

Można wreszcie stworzyć program wymiany systemów grzewczych na bardziej ekologiczne. W takim wypadku władze finansowałyby, współfinansowałyby lub kredytowałyby niezbędne inwestycje. Byłaby to jednak, brutalna interwencja władz w gospodarkę oraz brutalna redystrybucja dochodów.

Namiastka takiego programu, zdegenerowana przez urzędniczą niekompetencję, istnieje zresztą w Krakowie. Na podstawie widzimisię urzędników, w niektórych latach (na przykład w 2012 ale nie w 2011) można składać wnioski o zwrot kosztów inwestycji polegających na zastąpieniu pieców węglowych bardziej ekologicznym ogrzewaniem.

Z punktu widzenia pozbawionego ideologicznego skrzywienia ekonomisty sprawa jest prosta: należy sfinansować kilka badań naukowych, których celem będzie określenie przeciętnych kosztów generowanych przez jakąś jednostkę niskiej emisji, wielkość niskich emisji generowanych na metr kwadratowy powierzchni ogrzewanej przez piec węglowy oraz różnicy w kosztach ogrzewania węglem, drewnem, gazem i energią elektryczną. Następnie należałoby wprowadzić podatek od emisji (od ogrzewanej powierzchni?). Należałoby przeprowadzić także rachunek kosztów i zysków i zdecydować czy piece węglowe generują koszty netto dla mieszkańców Krakowa. W takim przypadku należałoby wprowadzić ekonomicznie efektywny program wymiany źródeł ogrzewania, łącznie ze współfinansowaniem wymiany źródeł ogrzewania dla najbiedniejszych mieszkańców – jeśli tylko byłoby to w ekonomicznym interesie 700 000 mieszkańców.

To, że przez 20 lat kolejne władze Krakowa nie znalazły politycznej woli na zrealizowanie choć jednego z powyższych postulatów pokazuje skalę political failure we władzach samorządowych.

Przy okazji, jeśli problem stanowi 30 000 pieców węglowych (zapewne mniej – artykuł wspomina o 30 000 mieszkańcach) a koszty wymiany jednego to pomiędzy 5000 a 10 000 złotych (dysponuję wiedzą w tej kwestii) to problem dałoby się zlikwidować za 150 do 300 mln złotych. Koszt tzw. supermagistratu (Centrum Obsługi Inwestora w Czyżynach) to 227 mln złotych. Rozumiem jednak, że komfort kilkuset krakowskich urzędników ma  pierwszeństwo przed czystym powietrzem dla 700 000 mieszkańców Krakowa.

Najnowsze komentarze:

• wykresygieldowe – Nie mam facebooka (ni akcji ani konta) ale trzeba uczciwie…
• Trystero – @ maciek

  Moje pytanie dotyczyło tego czy anomalia wystąpiła w latach…

• maciek – @ Trystero

  O tym właśnie dyskutowaliście wtedy. I sprawdziłem. W 2009…

• Trystero – @ maciek

  A to w ostatnich latach spadają wpływu z VAT?…

• maciek – Trystero, mam prośbę. Parę dni temu natknąłem się na ten…
• Tomala – Zarówno budowa elektrowni atomowej jak i „tysięcy małych OZE” jest…

Myślę, że zainteresuje Was prezentacja, którą Pamela Meyer wygłosiła w ramach Ted Talks. Zdaniem Meyer, każdego dnia kłamiemy od 10 do 200 razy (nie dotyczy polityków – T.) – kłamstwo jest więc integralną częścią naszego życia.

To co mnie zainteresowało w prezentacji Meyer to stwierdzenie, że kłamstwo, by zaistnieć musi być wynikiem kooperacji pomiędzy kłamiącym a okłamywanym. Kłamstwo nie może istnieć bez osoby gotowej w nie uwierzyć. Nie sądzę by celem tego stwierdzenie było rozmycie odpowiedzialności za kłamstwo.  Meyer chciała raczej pokazać, że nie jesteśmy wobec kłamstwa bezbronni.

Zachęcam do obejrzenia (są napisy w języku polskim).

Najnowsze komentarze:

• wykresygieldowe – Nie mam facebooka (ni akcji ani konta) ale trzeba uczciwie…
• Trystero – @ maciek

  Moje pytanie dotyczyło tego czy anomalia wystąpiła w latach…

• maciek – @ Trystero

  O tym właśnie dyskutowaliście wtedy. I sprawdziłem. W 2009…

• Trystero – @ maciek

  A to w ostatnich latach spadają wpływu z VAT?…

• maciek – Trystero, mam prośbę. Parę dni temu natknąłem się na ten…
• Tomala – Zarówno budowa elektrowni atomowej jak i „tysięcy małych OZE” jest…

Zastanawiam się czy któremuś z czytelników uda się wykorzystać poniższy wykres w dyskusji o przyczynach kryzysu w Strefie Euro. Owszem Holendrzy i Niemcy wydają się bardzo ‘skąpi’ a Irlandczycy bardzo ‘szczodrzy’ (co wspierało by argument o kontroli wydatków w przypadku tych pierwszych i jej braku w przypadku tych drugich) ale wykres przedstawia Greków jako społeczeństwo bardzo wstrzemięźliwe w wydatkach.

Na blogu Daily Chart opublikowano wykres pokazujący planowane osobiste wydatki na prezenty świąteczne w 2011 roku w wybranych państwach (oś pozioma) oraz zestawiono te dane z poziomem PKB per capita dostosowanego o siłę nabywczą:

Za Daily Chart

Czy jesteście zaskoczeni pozycją Polski? Wydaje się mi, że Polacy lubią widzieć się jako bardziej szczodre społeczeństwo.

Pozostając w temacie prezentów, na swojej stronie na Facebooku, gdzie ostatnio regularnie zamieszczam coś ciekawego, zostawiłem link do zabawnej kompilacji domowych filmów z programu Jimmy’ego Kimmela. Rodzice mieli za zadanie wręczyć dzieciom beznadziejny prezent (na przykład zjedzoną w połowie kanapkę) i nagrać ich reakcje. Niektóre dzieci przyjęły rozczarowanie ze spokojem, inne okazywały rozżalenie i złość.

Pamiętacie doświadczenie z piankami cukrowymi? Dzieci zamykano w pokoju z pianką cukrową. Powiedziano im, że jeśli przez jakiś czas nie zjedzą słodyczy to otrzymają więcej słodyczy. Większość dzieci nie była w stanie zwalczyć pokusy ale część wykazała się umiejętnością odłożenia gratyfikacji. Gdy wiele lat potem zbadano jak radzą sobie uczestnicy eksperymentu w dorosłym życiu to okazało się, że dzieci, które zdołały wytrzymać 15 minut bez jedzenia pianki cukrowej osiągały duże lepsze wyniki w nauce od dzieci, które zjadły słodycze od razu.

Zastanawiam się czy podobne zdolności prognostyczne miałby poziom umiejętności radzenia sobie z rozczarowaniami.

Najnowsze komentarze:

• wykresygieldowe – Nie mam facebooka (ni akcji ani konta) ale trzeba uczciwie…
• Trystero – @ maciek

  Moje pytanie dotyczyło tego czy anomalia wystąpiła w latach…

• maciek – @ Trystero

  O tym właśnie dyskutowaliście wtedy. I sprawdziłem. W 2009…

• Trystero – @ maciek

  A to w ostatnich latach spadają wpływu z VAT?…

• maciek – Trystero, mam prośbę. Parę dni temu natknąłem się na ten…
• Tomala – Zarówno budowa elektrowni atomowej jak i „tysięcy małych OZE” jest…

Natrafiłem ostatnio na interesujący tekst o ekonomii sklepów z sukniami ślubnymi. W USA wiele z tych sklepów zakazuje robienia zdjęć oraz ukrywa metki z nazwami producenta i typem materiału. Powód? Chcą uniemożliwić oszczędnym klientkom darmową przejażdżkę na oferowanej za darmo usłudze pokazywania i przymierzania.

Wiele klientek ogląda suknie ślubne w sklepach, przymierza je a następnie kupuje je w Internecie.

Luke Froeb zwraca uwagę, że podobny problem dotyczył producenta sprzętu golfowego Ping. Sklepy dyskontowe zachęcały klientów by skorzystali z usług salonów sprzedaży, które oferowały między innymi indywidualną przymiarkę (dobierającą dopasowany do sylwetki kij golfowy) a następnie korzystając ze zdobytych danych składali zamówienia w sklepie dyskontowym.

Jeśli zbyt wielu klientów korzystać będzie z takich darmowych przejażdżek to salony sprzedaży będą musiały ograniczyć wydatki na obsługę klienta, co odbije się na jakości usług i być może poziomie sprzedaży. Ping próbował więc ustalić minimalną cenę detaliczną ale natknął się oczywiście na prawo antymonopolistyczne.

Całkiem niedawno Amazon udostępnił mobilną aplikację, która pozwala natychmiast sprawdzić ceny oglądanych w sklepie produktów w sieci sprzedaży Amazona. To oznacza, że oglądanie przedmiotów w salonie sprzedaży i zamawianie ich online będzie jeszcze prostsze.

Oczywiście, czytając dwie powyższe historie przypomniałem sobie o generalnym remoncie mieszkania i o tym w jaki sposób kupiłem wiele materiałów wykończeniowych oraz całość sprzętu AGD. Sprzęt AGD oglądałem w salonach sprzedaży (należę do ludzi, którzy cenią sobie wizualne walory sprzętu AGD) a następnie zamawiałem online (niestety, nie obyło się bez przykrych niespodzianek, o których kiedyś napiszę) ponieważ internetowi sprzedawcy oferowali ceny o 10%-20% niższe niż sieciowe salony sprzedaży.

W podobny sposób wybrałem i zamówiłem płytki i część wyposażenia łazienek (tutaj oszczędności mogą być jeszcze większe). Z rozmów ze znajomymi wynika, że moja jak najbardziej racjonalna postawa nie jest jakimś wyjątkiem.

Wszystko to zmusza nas do zadania sobie tytułowego pytania: czy nadejdzie czas, w którym będziemy płacić za wizyty w salonach łazienek czy sprzętu RTV/AGD?

Zastanówmy się co może zrobić tradycyjny salon sprzedaży by ustrzec się przed klientami polującymi na darmowe przejażdżki, chcącymi w jednym ciepłym, przyjemnym miejscu, obejrzeć 200 wzorów płytek łazienkowych, zrobić zdjęcie wybranym, wrócić do domu, uruchomić porównywarkę cenową i wybrać najtańszego dostawę? Wbrew pozorom, tradycyjny salon sprzedaży ma kilka możliwości.

Najłatwiej jest chyba zapewnić sobie wyłączność. Zwróćcie uwagę na Ikeę. Produkty Ikei można kupić jedynie w Ikei. Podobną politykę prowadzi większość firm odzieżowych.

Można spróbować przekonać sądy by zgodziły się na ustalenie minimalnej ceny detalicznej, jeśli sprzedaż produktu wiąże się z dodatkowymi usługami (na przykład przymiarką). Wspomnianemu producentowi sprzętu golfowego to się udało.

Można zaoferować dodatkowe usługi, na przykład darmowe projektowanie wnętrzna jeśli materiały zostaną zakupione w danym sklepie.

Czy doczekamy czasu gdy któraś z większych sieci będzie pobierać opłatę za wejście do salonu sprzedaży, refundowaną w przypadku dokonania zakupu? Próbowałem znaleźć jakiś sektor handlu detalicznego, w którym funkcjonuje opisany model biznesowy ale nic sensownego (płatne testowanie wina wiążę się z realną konsumpcją) nie przychodzi mi do głowy. Nic dziwnego. Wprowadzanie opłaty za możliwość oglądania wystawionych na sprzedaż produktów jest kompletnie sprzeczna z dominującym trendem, w którym coraz więcej produktów i usług jest darmowych (freebie marketing jest przykładem tego trendu). Nie przyzwyczajaliśmy się do darmowych badań wzroku by zacząć płacić za wizyty w salonach sprzętu AGD.

Wydaje się więc, że możliwość darmowych przejażdżek zarówno dla klientów jak i dla sprzedawców internetowych pozostanie w gospodarce jeszcze przez długi czas.

Najnowsze komentarze:

• wykresygieldowe – Nie mam facebooka (ni akcji ani konta) ale trzeba uczciwie…
• Trystero – @ maciek

  Moje pytanie dotyczyło tego czy anomalia wystąpiła w latach…

• maciek – @ Trystero

  O tym właśnie dyskutowaliście wtedy. I sprawdziłem. W 2009…

• Trystero – @ maciek

  A to w ostatnich latach spadają wpływu z VAT?…

• maciek – Trystero, mam prośbę. Parę dni temu natknąłem się na ten…
• Tomala – Zarówno budowa elektrowni atomowej jak i „tysięcy małych OZE” jest…

Od czasu do czasu pojawiają się w mediach informacje, że nauczyciele sprzeciwiają się reformie systemu wynagrodzeń, która uzależnia wysokość wynagrodzenia od wyników edukacyjnych uczniów. Nauczyciele argumentują, że taki system motywacyjny wprowadzi niezdrową rywalizację pomiędzy nauczycielami i sprawi, że nauczyciele będą się starać wybierać ‘najzdolniejsze’ klasy i unikać mniej uzdolnionych grup. Wiele osób interpretuje jednak postawę nauczycieli jako przejaw dominacji przeciętniackiej większości, która nie chce by bardziej zaangażowani nauczyciele otrzymywali wyższe wynagrodzenia.

Niedawno, ze zdumieniem przeczytałem informację, że w 9 z 15 najbardziej prestiżowych szkół biznesowych w USA obowiązuje zasada nieujawniania wyników w nauce potencjalnym pracodawcom. Co ciekawe, żadna ze szkół sklasyfikowanych w rankingu na miejscach 20-50 nie prowadzi takiej polityki. Zasada nieujawniania wyników w nauce jest spotykana tylko w elitarnych szkołach biznesowych, nie stosowana na uczelniach prawniczych czy medycznych.

Studenci najbardziej prestiżowych szkół biznesowych niemal jednogłośnie przegłosowują więc zasady, które mają maksymalnie zniechęcić absolwentów do ujawniania potencjalnym pracodawcom wyników w nauce. Badający ten problem ekonomiści nie mają wątpliwości: absolwenci najbardziej prestiżowych uczelni biznesowych dysponują bardzo silnym sygnałem dla pracodawcy (skończyłem prestiżową szkołę biznesową) i wiedzą, że otrzymają oczekiwane wynagrodzenie dzięki temu sygnałowi. Zasada nieujawniania wyników w nauce pozwala więc przeciętnemu studentowi uczyć się mniej i osiągnąć ten sam cel (poziom wynagrodzenia) ponieważ jest on grupowany z wszystkimi absolwentami danej prestiżowej szkoły biznesowej.

Oczywiście, kwestia wygląda zupełnie inaczej dla zwolenników zasady nieujawniania wyników w nauce. Argumentują oni, że zasada nieujawniania pozwala studentom wybierać trudniejsze przedmioty (bez obaw o średnią ocen) oraz większa kooperację pomiędzy studentami. Naprawdę, trudno nie dostrzec podobieństwa do argumentów nauczycieli.

Co ciekawe, badania pokazują, że po wprowadzeniu zasady nieujawniania ocen  nie zmienia się popularność poszczególnych kursów. Wyraźnie natomiast spada raportowana przez studentów ilość czasu przeznaczonego na naukę (w przypadku Wharton School było to 22% w pierwszych czterech latach po wprowadzeniu zasady nieujawniania ocen).

Czy cieszy Was świadomość, że praktycznie wszyscy ludzie podobnie reagują na ekonomiczne bodźce?

Najnowsze komentarze:

• wykresygieldowe – Nie mam facebooka (ni akcji ani konta) ale trzeba uczciwie…
• Trystero – @ maciek

  Moje pytanie dotyczyło tego czy anomalia wystąpiła w latach…

• maciek – @ Trystero

  O tym właśnie dyskutowaliście wtedy. I sprawdziłem. W 2009…

• Trystero – @ maciek

  A to w ostatnich latach spadają wpływu z VAT?…

• maciek – Trystero, mam prośbę. Parę dni temu natknąłem się na ten…
• Tomala – Zarówno budowa elektrowni atomowej jak i „tysięcy małych OZE” jest…