Analityk Millennium DM SA, powiedział dziś w wywiadzie dla PAP, że spodziewa się w tym tygodniu politycznego rozstrzygnięcia sytuacji na Bliskim Wschodzie. Cytuję: We wtorek rynki obiegła informacja, że Rada Współpracy Zatoki Perskiej mogłaby zdecydować się na pomoc ekonomiczną dla Omanu (myślę, że Łukasz Bugaj pomylił Oman z Jemenem – T.) i Bahrajnu, czyli dwóch państw objętych największymi politycznymi niepokojami w regionie Bliskiego Wschodu. Spotkanie rady ma się rozpocząć 10 marca, czyli na dzień przed niedawno zapowiedzianym pierwszym ‘Dniem Gniewu’ w Arabii Saudyjskiej. Wygląda więc na to, że ten tydzień może okazać się przełomowy dla Zatoki Perskiej.

W tej sytuacji warto zwrócić uwagę na zestawienie skali zagrożeń dla stabilności, które sporządził jakiś czas temu The Economist. W zestawieniu uwzględniono:

• wielkość populacji młodych ludzi
• poziom PKB per capita
• długość sprawowania władzy przez obecny rząd
• pozycję w rankingu demokratyzacji, korupcji i wolności prasy

Szczerze mówiąc, mam spore wątpliwości co do dwóch ostatnich punktów. Myślę, że ważniejsze jest występowanie napięć politycznych pomiędzy Sunnitami i Szyitami, czyli w gruncie rzeczy występowanie istotnej mniejszości szyickiej. Zestawienie wygląda tak:

Za The Economist

O ile trudno mieć uwagi do pierwszych trzech pozycji to miejsce Bahrajnu budzi już spore wątpliwości. Czytelnicy sami wyrobić sobie mogą opinię o faktycznym zagrożeniu przewrotem w poszczególnych państwach na podstawie tej interaktywnej mapy Ligii Arabskiej, ze szczegółowymi informacjami o każdym członku:

Usystematyzowane informacje o wskaźnikach rozwoju społeczno-gospodarczego państw Bliskiego Wschodu zawiera też poniższe zestawienie:

Za Global Macro Monitor

Nie znalazłem jeszcze przekonywujących argumentów za traktowaniem ostatnich wydarzeń na Bliskim Wschodzie jako przejawu dążenia do demokratyzacji. Myślę, że motywami wystąpień są przede wszystkim kwestie ekonomiczne. Z wyjątkiem Bahrajnu gdzie dominują kwestie religijno-polityczne, które zresztą nakładają się na kwestie ekonomiczne (pod rządami sunnickiej dynastii, sunnicka mniejszość w Bahrajnie odniosła dużo większe korzyści ekonomiczne niż szyicka większość). Wreszcie, wystąpienie przeciwko nieefektywnej tyranii nie musi oznaczać domagania się wprowadzenia demokratycznego porządku.

Uważam także, że poziom ryzyka niestabilności w poszczególnych państwach powinno się zestawiać z jego znaczeniem dla stabilności rynku ropy naftowej. Antyrządowe wystąpienia w Jemenie ‘powinny’ niepokoić inwestorów dużo mniej niż zamieszki w Omanie czy Arabii Saudyjskiej.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Zachowanie rynków finansowych w piątek i poniedziałek pokazało, że rynek finansowy z uwagą obserwuje sytuację w Libii. W tym okresie wydarzenia w Bahrajnie zeszły na dalszy plan.

Libia wytwarza około 2% światowej produkcji ropy naftowej i około 0,4% światowej produkcji gazu ziemnego. Eksport tych produktów skierowany jest przede wszystkim na rynek europejski, głownie do Włoch i Francji gdzie libijska ropa zaspakaja odpowiednio 24% i 10% popytu. Produkcja ropy naftowej w Libii odgrywa duże znaczenie dla włoskiego koncerny naftowego ENI. Odcięcie libijskich dostaw surowców energetycznych zapewne zdestabilizuje sytuację na rynku europejskim.

Za Stratfor

Na istotny problem związany z Libią zwrócił uwagę Stratfor. Libijski przemysł naftowy obejmuje dwa obszary państwa: zachodni z centrum eksportu z Trypolisie i wschodni z punktami eksportu w portach wschodniej Libii. Podobnie rozmieszczona jest ludność Libii i podobnie rozkładają się sympatie polityczne. Kadafi kontroluje Trypolis i zachód państwa. Opozycja jest szczególnie silna we wschodniej Libii. Rodzi to korzystne warunki do wybuchu wyniszczającej wojny domowej, z obiema stronami mającymi dostęp do zasób surowcowych umożliwiających finansowanie działań zbrojnych. To jest pewien rodzaj czarnego łabędzia.

Bahrajn wytwarza około 0,4% światowej produkcji gazu ziemnego, produkcja ropy w tym państwie nie ma znaczenia dla globalnego rynku. Zagrożenia związane z sytuacją w Bahrajnie leżą gdzie indziej. Po pierwsze Bahrajn jest finansowym centrum Bliskiego Wschodu a aktywa sektora bankowego wynoszą około 1000% PKB Bahrajnu. To wskaźnik przypominający Irlandię i Islandię. Sugeruje on, że rząd nie będzie w stanie pomóc sektorowi bankowemu w przypadku kryzysu. Destabilizacja polityczna Bahrajnu może natomiast taki kryzys wywołać.

Za Business Insider

Drugi problem dotyczy charakteru niepokojów w Bahrajnie. Bahrajn jest bardzo zamożnym państwem. PKB per capita (PPP) wyniósł 40 000 USD w 2010 roku. Kwestie gospodarcze nie odgrywają kluczowej roli w działaniach opozycji, choć nie można ignorować dużego bezrobocia wśród młodych. Otóż konflikt w Bahrajnie, w dużym stopniu jest sporem szyickiej opozycji (szyici stanowią większość w państwie) z sunnicką władzą, reprezentowana przez króla. Czynnikiem ryzyka jest w tym przypadku przeniesienie tego konfliktu do Arabii Saudyjskiej. W kluczowej dla globalnego rynku ropy naftowej Prowincji Wschodniej szyicie także stanowią większość i podlegają sunnickiej władzy. Rozszerzenie się zamieszek z Bahrajnu na Prowincje Wschodnią byłoby więc bardzo groźne dla stabilności światowego rynku ropy i gazu.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Problem podaży metali ziem rzadkich na światowych rynkach regularnie wraca na czołówki mediów wraz z kolejnymi ograniczeniami chińskiego eksportu tych surowców. To o tyle interesujące, że w mojej opinii niewielu ludzi zdaje sobie sprawę jak niezbędne dla współczesnej gospodarki są te surowce. Metale ziem rzadkich używane są w produkcji sprzętu elektronicznego (ekrany, magnesy trwałe i baterie), w przemyśle motoryzacyjnym (baterie i katalizatory), w przemyśle samolotowym i rakietowym (części silników), w diagnostyce medycznej, przemyśle militarnym (radary, lasery, etc).

Kluczowa informacja brzmi tak: Chiny kontrolują obecnie około 97% rynku metali ziem rzadkich. Poważnie rozważają całkowity zakaz eksportu tych surowców.

Druga ważna informacja brzmi tak: metale ziem rzadkich, wbrew pozorom, nie są na Ziemi rzadkie. W niskich stężeniach występują praktycznie wszędzie. Problemem jest znalezienie złóż, w których występowanie metali ziem rzadkich, czyni ich produkcję ekonomicznie opłacalną. Co ciekawe, Chiny kontrolują około 57% rezerw metali ziem rzadkich, dużo mniej niż 97% rynku:

Za Cindy Hurst

Trzecia ważna informacja brzmi tak: Chiny kontrolują 97% rynku metali ziem rzadkich ponieważ przez ostatnie dwie dekady mocno subsydiowały ich produkcję (a także produkcję półproduktów opartych o MZR) oraz wyłoży gigantyczne publiczne pieniądze na rozwój badań w tej dziedzinie. W ten sposób usunęły z rynku konkurentów i zdobyły monopolistyczną pozycję, czego nie mogę poddać pod rozwagę naiwnym wielbicielom wolnego rynku.

Za Cindy Hurst

Powyższy wykres pokazuje czwartą istotną informacje o rynku MZR – w najbliższych latach podaż tych surowców będzie mniejsza niż popyt. To wynik rozwoju przemysłu elektronicznego, segmentu zielonych technologii i nowoczesnych technologii motoryzacyjnych. Wielu ekspertów zastanawia się czy potencjalni producenci MZR zdążą uruchomić eksploatację zanim wyczerpią się zapasy czy dojdzie do gwałtownej zwyżki cen spowodowanej napięciami na rynku.

W Sieci pojawił się interesujący raport analityczny przygotowany przez waszyngtoński The Institute for the Analysis of Global Security. Wszyscy zainteresowani problemem mogą zapoznać się z nim poniżej:

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Five Thirty Eight postanowił zmierzyć się z jednym z argumentów wysuwanych przez przeciwników radykalnych działań w kwestii ocieplenia klimatu – stwierdzeniem, że według pesymistycznych prognoz IPCC (str. 17) ocieplenie klimatu średnio o 4C w okresie najbliższego stulecia spowoduje ekonomiczne szkody na poziomie około od 1 do 5% globalnego PKB w 2110 roku. Innymi słowy, IPCC szacuje koszt niepodjęcia działań w celu walki z ociepleniem klimatu na od 1% do 5% globalnego PKB w 2110 roku (o tyle globalny PKB ma być niższy za 100 lat w pesymistycznym scenariuszu)

Mimo, że uznaję te prognozy za niezwykle interesujące (słuchając o straszliwych skutkach ocieplenia klimatu spodziewałem się bardziej katastrofalnego wpływu zmian klimatycznych na gospodarkę niż 1% do 5% PKB) nie tym chciałbym się zająć lecz mapą przygotowaną przez Five Thirty Eight, która ma pokazywać, że 5% to całkiem dużo jeśli spojrzy się na tę liczbę z punktu widzenia 2,8 mld najbiedniejszych ludzi na świecie.

Według Five Thirty Eight, 2,8 mld ludzi, czyli 43% populacji zamieszkujących 81 państw wytwarza właśnie 5% globalnego PKB. Utrata 5% globalnego PKB to więc symboliczne ‘zniknięcie’ tych państw co Five Thirty Eight pokazał na mapie. Moim zdaniem merytoryczna wartość tego argumentu zmierza do zera, tym niemniej, jako miłośnika wizualizacji pomysł Five Thirty Eight zainspirował mnie do stworzenia trzech kolejnych map świata pokazujących 90%, 85% i 80% globalnego PKB. Podobnie jak Five Thirty Eight korzystałem z danych IMF za 2008 rok (PKB w dolarach, ceny stałe, bez uwzględnienia siły nabywczej). Tam gdzie nie było dostępnych danych (Somalia, Korea Północna) pomagałem sobie przybliżeniami.

Tak wygląda świat z 95% globalnego PKB. Nie ma subkontynentu indyjskiego, zniknęła niemal cała Afryka Subsaharyjska.

Za Five Thirty Eight

90% globalnego PKB. ‘Zniknąłem’ Rosję, Ukrainę i Białoruś, Azję Środkową, Iran, Botswanę, Angolę, Libię i Algierię z Afryki oraz Peru z Ameryki Południowej.

85% światowego PKB czyli świat po gospodarczej depresji (depresja jest definiowana jako recesja, w której PKB spada o więcej niż 10%). Nie ma już Afryki z wyjątkiem Gwinei Równikowej i Mauritiusu. Amerykę Łacińską reprezentują Meksyk, Brazylia i Chile. A z Azji poza Turcją, Izraelem i państwami naftowymi Zatoki Perskiej ostały się Chiny, Korea Południowa, Japonia, Singapur i Brunei. Kaprysem złej woli ‘zniknąłem’ Danię (Grenlandia zajmuje zbyt dużo miejsca) i Islandię.

80% globalnego PKB czyli świat o zaledwie 1/5 uboższy. To było łatwe. Z mapy wymazałem Alaskę, Kanadę i Brazylię.

Ukłon dla Strange Maps

Uwaga: mimo, że dołożyłem należytej staranności to przygotowane mapy są jedynie przybliżeniami.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Dziedzina nauki obejmująca stosunki międzynarodowe i ekonomię polityczną ma to do siebie, że od czasu do czasu pojawiają się w niej poglądy, które przyjmowane są jako coś pewnego i oczywistego, mimo że mało kto zadaje sobie trud sprawdzenia ich. Nie inaczej jest z rozpowszechnionym przekonaniem o schyłku cywilizacji europejsko-amerykańskiej i poglądem, że przyszłe stulecia należeć będą do Azji. Zajmowałem się tą kwestią na blogu, postanowiłem jednak na krótko do niej powrócić zainspirowany tekstem Minxin Pei w najnowszym numerze Foreign Policy.

Bez wątpienia wzrost gospodarczy jaki miał miejsce w Azji w okresie ostatniego ćwierćwiecza zmienił gospodarczy i polityczny układ sił na świecie. Prognozując jednak przyszłe znaczenie Azji należy pamiętać o kilku kwestiach. Oto najważniejsze z nich:

Nie ma jednej Azji i to nawet jeśli posługujemy się angielskim znaczeniem tego terminu (polska Azja bez Bliskiego Wschodu). Istnieje Ameryka Północna, istnieje Europa ale Azji nie ma. Są Chiny, Japonia, Indie. Jest Pakistan i islamska Azja Południowo-Wschodnia. Azja jako zwarta jednostka gospodarcza i polityczna nie istnieje.

Azja pełna jest uśpionych konfliktów. Rywalizacja Francusko-Niemiecka jest igraszką przy stosunkach Chińsko-Indyjskich czy Chińsko-Japońskich. Dotyczy to także tak zwanego bagażu historycznego. Myślenie, że Chiny staną się globalnym hegemonem przy neutralnej reakcji Japonii, Indii ale także Korei czy Wietnamu jest myśleniem życzeniowym. Zgodnie z badaniami Chicago Council on Global Affairs tylko 10% Japończyków, 21% obywateli Korei Południowej i 27% Indonezyjczyków czułoby się dobrze gdyby Chiny zostały liderem Azji. Warto dodać, że Azja w przeciwieństwie do USA i Europy nie zna jednoczącej jej ideologii polityczno-społecznej jaką dla mieszkańców zachodu jest liberalna demokracja zbudowana na judeochrześcijańskim (ja powiedziałbym antyczno-chrześcijańskim) fundamencie.

Azja jest biedna. Mimo gigantycznego wzrostu gospodarczego, PKB per capita w Azji to około 12% PKB per capita w USA. Co więcej, te dysproporcje istnieć będą bardzo długo. Nawet przy utrzymaniu obecnego poziomu wzrostu gospodarczego, Azja potrzebować będzie 77 lat by zrównać PKB per capita z USA. O pięć lat mniej zajmie Azji wyrównanie amerykańskich wydatków militarnych.

Starzenie się ludności jest azjatycką bombą z opóźnionym zapłonem. Co więcej, w największym stopniu dotyczy państw, będących obecnie motorami rozwoju gospodarczego. Na przykład mediana wieku w Chinach wynosi obecnie 30 lat. W 2050 roku wzrośnie do 45 lat. Stosunek emerytów do populacji w wieku produkcyjnym wzrośnie w tym samym czasie z 10% do 40%. Jest niemal pewne, że opisany wyżej trend demograficzny będzie mieć silny, negatywny wpływ na tempo wzrostu gospodarczego.

Za The Economist

Azjatycki model kapitalizmu, w swoim rdzeniu posiada potencjalnie niebezpieczne właściwości. Wpływ państw na gospodarkę w Azji jest dużo silniejszy niż w USA a nawet w Europie. Krajobraz gospodarczy zdominowany jest albo przez przedsiębiorstwa państwowe albo przez holdingi rodzinne. Szybki rozwój gospodarczy finansowany jest wysoką stopą oszczędności indywidualnej wymuszoną przez brak zabezpieczeń społecznych.

W okresie ostatnich 30 lat tylko 8 Azjatów zdobyło Nagrodę Nobla w naukach ścisłych. Siedmiu z nich było Japończykami. W pierwszej 20 najlepszych uniwersytetów na świecie znajduje się zaledwie jedna uczelnia z Azji (Uniwersytet Tokijski). Badania analityków z McKinsey Global Institute z 2005 roku wykazały, że specjaliści od zarządzania kapitałem ludzkim w międzynarodowych korporacjach uznają zaledwie 10% chińskich inżynierów za ‘nadających się do zatrudnienia’. Wskaźnik ten dla indyjskich inżynierów wynosi 25%, a dla amerykańskich 81%. Te badania z pewnością wiele wnoszą do informacji o setkach tysięcy inżynierów kształconych w Chinach każdego roku.

To tylko z niektórych kwestii jakie powinny zostać wzięte pod uwagę w dyskusji o miejscu Azji w globalnej gospodarce i polityce za 50 czy 100 lat. Umysł ludzki wydaje się mieć skłonność do przeceniania znaczenia nowych zjawisk i procesów i nie inaczej jest z rozwojem gospodarczym Azji. Z pewnością Azja odgrywać będzie w przyszłości większą rolę niż odgrywa obecnie. Nie musi to jednak oznaczać, że zostanie globalnym hegemonem.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…