Ponad roku temu zwróciłem uwagę na blogu na dosyć rozpowszechniony mit dotyczący przestępczości. Otóż, współczesnym ludziom wydaje się, że skala przestępczości osiągnęła w naszych czasach historyczne maksima.

Steven Pinker przekonuje natomiast, że prawdą jest coś zupełnie odwrotnego. Zdaniem Pinkera, profesora psychologii na Harvardzie, żyjemy w okresie o najniższym natężeniu przemocy w historii. Co więcej, Pinker przekonuje, że ograniczenie przemocy nie dotyczy jedynie przestępczości ale także konfliktów zbrojnych.

Na potwierdzenie przedstawia wykres pokazujący wskaźnik morderstw na 100 000 mieszkańców w kilku europejskich państwach.

Za Steven Pinker

Łatwo zauważyć, że w okresie ostatnich kilku stuleci wskaźnik morderstw zmniejszył się o rzędy wielkości – z kilkudziesięciu do około 1-2.

Podobne zestawienie można stworzyć dla wskaźnika ofiar konfliktów zbrojnych. Pinker pokazuje wykres zaczynający się po II wojnie światowej by pokazać trend w ostatnich dekadach. Z wyliczeń wynika jednak, że nawet gdyby wziąć pod uwagę dwie wojny totalne toczone w XX wieku to, relatywnie do liczby ludności świata, liczba ofiar konfliktów zbrojnych w XX wieku nie stawiałaby tego stulecia wśród najbardziej ‘krwawych’.

Za Steven Pinker

Badania z archeologiczne wskazują, że w społeczeństwach przedpaństwowych około 15% ludzi umierało w wyniku aktów przemocy. W pierwszych państwach wskaźnik ten spadł do 3%. W ostatnich dekadach, wskaźnik ten nie przekracza dla całego świata 1%, dla państw rozwiniętych 1/10 jednego procenta.

Spadek natężenia przemocy w cywilizacji ludzkiej Steven Pinker łączy z pięcioma procesami. Część z nich miało miejsce w odległej przeszłości, część z nich działa współcześnie. Pierwszym było pojawienie się państwowości, około 5 000 lat temu. Od późnego średniowiecza do XX wieku natężenie przemocy zmniejszał proces centralizacji władzy, z konsolidacją władzy sądowniczej i policyjnej. Trzecim procesem była ‘Rewolucja Humanitarna’ zapoczątkowana w Oświeceniu, która znacznie ograniczyła możliwości legalnego używania przemocy, także przez państwo. Czwarty proces rozpoczął się po II wojnie światowej i związany jest ze znacznym ograniczeniem konfliktów międzypaństwowych. Pinker wiąże ten trend z rozprzestrzenianiem się demokracji, współpracy międzynarodowej i handlu zagranicznego. Wreszcie piąta zmiana, która przyniosła Nowy Pokój związana jest z ograniczeniem wojen lokalnych i przemocy państwowej. Pinker łączy te zmiany z upadkiem komunizmu, które pośrednio ‘wygasił’ wiele zimnowojennych wojen domowych, rozwojem międzynarodowych sił pokojowej i rozszerzaniem katalogu praw człowieka.

Steven Pinker wyjaśnia to szerzej w poniższym wywiadzie:

Z mojego punktu widzenia, wyjaśnienie trendu spadku natężenia przemocy w ostatnich millenniach, wiekach i dekadach jest proste. Najzwyczajniej w świecie, konstrukcja systemu społeczno-ekonomicznego sprawia, że większość ludzi osiąga większe korzyści ze współpracy, z powstrzymywania się od przemocy przy rozwiązywaniu konfliktów niż z używania przemocy i agresji. Ta reguła obowiązuje na poziomie państw, grup społecznych i jednostek. Państwom bardziej opłaca się handlować niż prowadzić wojny. Mechanizmy demokratyczne sprawiają, że grupy społeczne preferują uzgodnić redystrybucje dochodów niż o nią walczyć zbrojnie. Rachunek zysków i ryzyka sprawia, że większość ludzi widzi dla siebie miejsce w legalnej części gospodarki.

Kiedyś już przedstawiałem na blogu prezentację Pinkera o spadku natężenia przemocy.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Cóż, wszelkie inne tematy zejdą na bardzo daleki plan w najbliższych dniach. W związku tym postanowiłem zamieścić na blogu nieoficjalną listę uczestników tragicznego lotu (za Rzeczpospolitą).

Nie potrafię znaleźć w historii najnowszej podobnego wydarzenia, w którym jednym dniu, państwo traci tak wielu przedstawicieli politycznej elity. Ginęły piłkarskie drużyny, poszczególni prezydenci i politycy – nie przypominam sobie by przestała istnieć duża część najważniejszych przedstawicieli władzy.

Niestety, przejrzenie tej listy sugeruje, że administrowanie Polską będzie trudniejsze w najbliższych kilku tygodniach. Zginął polski prezydent i najważniejsi pracownicy jego kancelarii. Proszę zwrócić uwagę, że zginęło praktycznie całe dowództwo polskiej armii. Zginął także prezes Narodowego Banku Polskiego.

Mam nadzieję, że wszyscy ludzie w Polsce zachowają się godnie w obliczu tej tragedii a polityczne przekonania w nikim nie zniszczą przyzwoitości ani zdrowego rozsądku.  Koniec końców, to tragedia dziewięćdziesięciu sześciu Polaków oraz ich rodzin i nigdy nie powinniśmy stracić z oczu ‘ludzkiego’ charakteru tego tragicznego wydarzenia. 

Lista pasażerów

Pan Lech KACZYŃSKI Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

Pani Maria KACZYŃSKA Małżonka Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

DELEGACJA OFICJALNA

1. Pan Ryszard KACZOROWSKI b. Prezydent RP na Uchodźctwie

2. Pan Krzysztof PUTRA Wicemarszałek Sejmu RP

3. Pan Jerzy SZMAJDZIŃSKI Wicemarszałek Sejmu RP

4. Pani Krystyna BOCHENEK Wicemarszałek Senatu RP

5. Pan Władysław STASIAK Szef Kancelarii Prezydenta RP

6. Pan Aleksander SZCZYGŁO Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego

7. Pan Paweł WYPYCH Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP

8. Pan Mariusz HANDZLIK Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP

9. Pan Andrzej KREMER Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych

10. Pan Stanisław KOMOROWSKI Podsekretarz Stanu w MON

11. Pan Tomasz MERTA Podsekretarz Stanu w MKiDN

12. Gen. Franciszek GĄGOR Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego

13. Pan Andrzej PRZEWOŹNIK Sekretarz ROPWiM

14. Pan Maciej PŁAŻYŃSKI Prezes Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”

15. Pan Mariusz KAZANA Dyrektor Protokołu Dyplomatycznego MSZ

PRZEDSTAWICIELE PARLAMENTU RP

1. Pan Leszek DEPTUŁA Poseł na Sejm RP

2. Pan Grzegorz DOLNIAK Poseł na Sejm RP

3. Pani Grażyna GĘSICKA Poseł na Sejm RP

4. Pan Przemysław GOSIEWSKI Poseł na Sejm RP

5. Pan Sebastian KARPINIUK Poseł na Sejm RP

6. Pani Izabela JARUGA – NOWACKA Poseł na Sejm RP

7. Pan Zbigniew WASSERMANN Poseł na Sejm RP

8. Pani Aleksandra NATALLI – ŚWIAT Poseł na Sejm RP

10. Pan Arkadiusz RYBICKI Poseł na Sejm RP

11. Pani Jolanta SZYMANEK – DERESZ Poseł na Sejm RP

12. Pan Wiesław WODA Poseł na Sejm RP

13. Pan Edward WOJTAS Poseł na Sejm RP

14. Pani Janina FETLIŃSKA Senator RP

15. Pan Stanisław ZAJĄC Senator RP

OSOBY TOWARZYSZĄCE

1. Pan Janusz KOCHANOWSKI Rzecznik Praw Obywatelskich

2. Pan Sławomir SKRZYPEK Prezes Narodowego Banku Polskiego

3. Pan Janusz KURTYKA Prezes Instytutu Pamięci Narodowej

4. Pan Janusz KRUPSKI Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

PRZEDSTAWICIELE KOŚCIOŁÓW I WYZNAŃ RELIGIJNYCH

1. Ks. Bp. gen. dyw. Tadeusz PŁOSKI Ordynariusz Polowy Wojska Polskiego

2. Abp gen. bryg. Miron CHODAKOWSKI Prawosławny Ordynariusz Wojska Polskiego

3. Ks. płk Adam PILCH Ewangelickie Duszpasterstwo Polowe

4. Ks. ppłk Jan OSIŃSKI Ordynariat Polowy Wojska Polskiego

PRZEDSTAWICIELE RODZIN KATYŃSKICH I INNYCH STOWARZYSZEŃ

1. Pan Edward DUCHNOWSKI Sekretarz Generalny Związku Sybiraków

2. Ks. prałat Bronisław GOSTOMSKI

3. Ks. Józef JONIEC Prezes Stowarzyszenia Parafiada

4. Ks. Zdzisław KRÓL Kapelan Warszawskiej Rodziny Katyńskiej 1987-2007

5. Ks. Andrzej KWAŚNIK Kapelan Federacji Rodzin Katyńskich

6. Pan Tadeusz LUTOBORSKI

7. Pani Bożena ŁOJEK Prezes Polskiej Fundacji Katyńskiej

8. Pan Stefan MELAK Prezes Komitetu Katyńskiego

9. Pan Stanisław MIKKE Wiceprzewodniczący ROPWiM

10. Pani Bronisława ORAWIEC – LOFFLER

11. Pani Katarzyna PISKORSKA

12. Pan Andrzej SARIUSZ – SKĄPSKI Prezes Federacji Rodzin Katyńskich

13. Pan Wojciech SEWERYN

14. Pan Leszek SOLSKI

15. Pani Teresa WALEWSKA – PRZYJAŁKOWSKA Fundacja „Golgota Wschodu”

16. Pani Gabriela ZYCH

17. Pani Ewa BĄKOWSKA wnuczka Gen. bryg. Mieczysława Smorawińskiego

18. Pani Maria BOROWSKA

19. Pan Bartosz BOROWSKI

20. Pan Dariusz MALINOWSKI

PRZEDSTAWICIELE SIŁ ZBROJNYCH RP

1. Gen. broni Bronisław KWIATKOWSKI Dowódca Operacyjny Sił Zbrojnych RP

2. Gen. broni pil. Andrzej BŁASIK Dowódca Sił Powietrznych RP

3. Gen. dyw. Tadeusz BUK Dowódca Wojsk Lądowych RP

4. Gen. dyw. Włodzimierz POTASIŃSKI Dowódca Wojsk Specjalnych RP

5. Wiceadmirał Andrzej KARWETA Dowódca Marynarki Wojennej RP

6. Gen. bryg. Kazimierz GILARSKI Dowódca Garnizonu WarszawaNajnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Kilkanaście dni znalazłem, i z przyjemnością obejrzałem, inspirujący wykład o tym czy cywilizacją, w której żyjemy jest cywilizacją zachodnią czy zupełnie nowym tworem. O ile spór o to czy żyjemy jeszcze w cywilizacji zachodniej czy też zmiany, które zaszły w ostatnich dwustu latach zerwały ciągłość pomiędzy współczesną cywilizacją a tym co w latach 0 AD do około 1800 AD było cywilizacją zachodnią niespecjalnie mnie interesuje, to w wykładzie znalazłem mnóstwo interesujących poglądów i opinii, które chciałbym, w bardzo nieuporządkowany sposób skomentować.

Doktor Stephen Davies opowiedział między innymi taką historię: gdy w połowie XIX wieku medycyna odkryła nowoczesne metody znieczulania i gdy okazało się, że można je zastosować w celu zmniejszenia bólów porodowych  niezwykle silna i wpływowa rzesza dziewiętnastowiecznych konserwatystów rozpoczęła propagandową kampanię przeciwko tej innowacji. Powód? ‘Gdyby Bóg chciał uczynić poród bezbolesnym to takim by go uczynił’ – głosili dziewiętnastowieczni anty-moderniści. ‘Bóle porodowe są boską karą za nieposłuszeństwo Ewy w Ogrodzie Eden’ – argumentowali.

Domyślam się, że 99,9% czytelników uśmiecha się z politowaniem czytając tego typu argumenty. Mnie interesuje to, w jakież to oczywiste niedorzeczności, nie będą mogły uwierzyć nasze wnuki w 2160 roku? Ludzie mieli moralne opory przed klonowaniem i hodowlą organów w celu transplantacji? Mówili, że w ten sposób wkraczają na ścieżkę zastrzeżoną dla Boga?

W każdym razie, należy pamiętać, że praktycznie każda innowacja technologiczna, nieważne jak bardzo sprawiedliwa, moralna i dobroczynna TERAZ się NAM wydaje budziła zdecydowany opór sporej części społeczeństwa. ‘Chcesz upiec ten udziec na ognisku?’ – mógł krzyczeć nasz praprzodek – ‘Przecież gdyby Wielki Cthulhu chciał żebyśmy jedli pieczone udźce to takimi by je stworzył!’ Kilkadziesiąt tysięcy lat później ludzki system trawienny jest tak bardzo przystosowany do trawienia pożywienia poddanego obróbce termicznej, że człowiek praktycznie nie byłby w stanie przeżyć odżywiając się surowym pokarmem.

Myślę, że przyśpieszenie się, które dokonało się w ostatnich dwustu latach istnienia cywilizacji ludzkiej, zupełnie się wymyka organom poznawczym większości współczesnych nam ludzi. Niewielu ludzi uświadamia sobie, że poziom życia chłopa z czasów Cesarstwa Rzymskiego i europejskiego farmera z XVIII wieku był praktycznie taki sam. Przez dwa tysiące lat cywilizacja ludzka nie uczyniła żadnego znaczącego postępu.

Następne dwieście lat doprowadziło nas do sytuacji, w której najbiedniejsi z nas – Ci mieszkający w mieszkaniach komunalnych i żyjący z zasiłków społecznych – mają dużo wyższy poziom życia niż przedstawiciele XVIII wiecznych dworów królewskich. Jeśli porównać warunki mieszkaniowe, jakość pożywienia, opiekę medyczną, dostęp do wiedzy, ilość i jakość interakcji z innymi ludźmi a także poziom osobistej wolności – 99,9% z nas żyje na poziomie nieosiągalnym dla antycznych, średniowiecznych i renesansowych królów!

Sama idea, że z cywilizacją ludzką stało się w ostatnich dwóch stuleciach coś złego, coś niekorzystnego, po poddaniu jej empirycznej falsyfikacji wydaje się nie mniej nonsensowna niż pogląd, że zwalczanie bólów porodowych jest występkiem przeciwko boskiej woli. Nie mniej niedorzeczne są desperackie próby narzucenia XXI wiecznemu społeczeństwu symboli kodów moralnych przed-oświeceniowej cywilizacji zachodniej z epoki przed-oświeceniowej i preindustrialnej.

Nasz poziom życia jest około sześćdziesiąt razy wyższy. Jesteśmy cywilizacją miejską (historycznie, w miastach nie żyło więcej niż 10% społeczeństwa – obecnie 60%-80%). Jest nas więcej niż kiedykolwiek w historii. Te trzy czynniki sprawiają, że nasze interakcje z innymi ludźmi są setki, tysiące razy częstsze niż naszych XVIII wiecznych przodków. To z kolei ma gigantyczne konsekwencje dla rozprzestrzeniania się idei oraz tolerancji dla odmienności.

Odnalezienie osób o podobnych poglądach i zachowaniach jest teraz kwestią wpisania kilku wyrazów w Google. W czasach historycznych ludzie o zaledwie odrobinę odmiennych od mainstreamu zachowaniach, upodobaniach, teoriach naukowych czy ideach politycznych mogli przeżyć całe swoje życie bez spotkania kogokolwiek z kim mogliby się z nimi podzielić. Obecnie, osoby wierzący w Ludzi Jaszczury mają swoje fora internetowe!

Żyjemy w totalnie odmiennej rzeczywistości społeczno-politycznej. Jako pierwsza cywilizacja w historii dysponujemy środkami do planowania rodziny (mam na myśli prezerwatywy i tabletki). Jesteśmy także pierwszą cywilizacją, w której role mężczyzn i kobiet zmierzają ku równowadze. Jeszcze 90 lat temu uznawano przecież za demokrację ustroje polityczne, w których ponad 50% społeczeństwa wykluczone było z życia politycznego!

Moim zdaniem, już sam fakt uznania kobiet za pełnoprawnych członków społeczeństwa czyni naszą cywilizację wyjątkową. Praktycznie do XX wieku, ponad połowa społeczeństwa traktowana była jak ludzie drugiej kategorii. Ten argument warto wziąć pod uwagę przy wielu trwających sporach obyczajowo-moralnych. Konserwatyści często powtarzają ‘tego jeszcze nigdy w naszej cywilizacji nie było – zrywamy z naszym dziedzictwem!’ Cóż, z dziedzictwem cywilizacji zachodniej to my zerwaliśmy przyznając pełnię praw społecznych kobietom i uznając, że wszystkim ludziom, niezależnie od rasy, języka czy religii, przysługują te same prawa. Naprawdę, w żadnym z trwających sporów moralnych pomiędzy konserwatystami a liberałami nie widzę czegoś równie istotnego jak przyznanie kobietom praw politycznych czy uznanie równosci wszystkich ludzi.

Polecam obejrzenie poniższego wykładu – jestem przekonanych, że wielu czytelników zwróci w nim uwagę na sprawy zupełnie odmienne od tych, które mnie zainteresowały:

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Tyler Cowen zainspirował mnie taką zagadką: gdybyś mógł poznać jedną wiarygodną informację statystyczną o pozaziemskiej cywilizacji to co chciałbyś wiedzieć? Myślę, że jest to interesujący punkt wyjścia do historycznych i ekonomicznych rozważań o cywilizacji.

Czytelnicy Marginal Revolution zgłosili mnóstwo propozycji. Zdumiewa mnie drastyczny antropocentryzm niektórych odpowiedzi, także tych zasugerowanych przez Cowena. Zwrot na kapitale, premia za ryzyko, wydatki rządowe jako odsetek PKB (jak mierzyć PKB?, w dolarach? – T.), śmiertelność noworodków, średnia długość pracy w tygodniu, oczekiwana długość życia w ziemskich latach – wszystkie te odpowiedzi zakładają, że pozaziemska cywilizacja (PZC) jest biologiczne, gospodarczo i ideologicznie podobna do cywilizacji ludzkiej.

Szczerze mówiąc, pierwszą rzeczą, która mi ‘wpadła do głowy’ było pytanie o średnie zużycie energii per capita. Po pierwsze, najprawdopodobniej istnieje jakaś wspólna miara energii. Po drugie, można oczekiwać, że podobnie jak w naszej cywilizacji, także w innych cywilizacjach, zużycie energii jest ściśle skorelowane z postępem gospodarczym i technologicznym. Proszę popatrzeć na zużycie energii per capita w poszczególnych państwach: 

Za International Energy Agency

Drugą moją myślą, była idea, że być może na wyższym etapie rozwoju cywilizacji ważniejsza od energii staje się informacja. W tym przypadku także zapewne istnieje jakaś wspólna miara informacji. Rzecz w tym, że można zapytać zarówno o dzienną konsumpcję informacji per capita jak i  liczbę operacji zmiennoprzecinkowych na sekundę (FLOPS) czy inną miarę potencjału obliczeniowego (na przykład MIPS), które są w stanie wykonać przedstawiciele PZC lub stworzone przez nie maszyny. Maksymalny dostępny FLOPS wydaje się nawet lepszym miernikiem rozwoju technologicznego niż rozważana przeze mnie maksymalna prędkość w przestrzeni kosmicznej, którą PZC potrafi osiągnąć. Myślę, że poniższy wykres trochę rozjaśni mój punkt widzenia:

Za Hans Moravec

Zadałbym jeszcze trzecie pytanie: o to jaki odsetek populacji ginie co roku z powodu aktów przemocy (morderstwa, egzekucje, wojny). W ten sposób mógłbym poznać fundamentalne informacje o agresywności PZC oraz poziomie rozwoju społecznego. Można oczekiwać, że im wyższy poziom rozwoju cywilizacyjnego tym niższy jest wskaźnik występowania przemocy. Choć wydaje się to nieprawdopodobne, XX wiek, z dwiema totalnymi wojnami i krwawymi rewolucjami, był relatywnie bezpiecznym okresem jeśli porównać go do wcześniejszych etapów historii i prehistorii człowieka. Tę kontrowersyjną tezę propaguje Steven Pinker: 

Wróćmy do tematu. Naturalnie, niespecjalnie mnie interesują pozaziemskie cywilizacje. Zagadka wymyślona przez Cowena zainteresowała mnie ponieważ stawia kluczowe pytanie o to co definiuje naszą własną cywilizację. Co więcej, spojrzenie na cywilizację ludzką w kontekście zużycia energii, zdolności obliczeniowej czy rozmiarów przemocy pozwala zrozumieć jak wyjątkowe jest cywilizacyjne przyśpieszenie, w którym przyszło nam żyć. Życie na Ziemi istnieje kilka miliardów lat, od ostatniego zlodowacenia minęło kilkanaście tysięcy lat, zinstytucjonalizowane cywilizacje istnieją kilka tysięcy lat a wielkie cywilizacyjne przyśpieszenie trwa około dwóch stuleci! Jeśli przyjąć optymistyczne założenie, że istniejące od Rewolucji Przemysłowej trendy zostaną utrzymane to w 2200 cywilizacja ludzka może być już na poziomie wykraczający poza naszą zdolność prognozowania.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Nie wiem czy publikacja fascynującego tekstu w Wired o radzieckiej, a teraz rosyjskiej, maszynie zagłady (doomsday machine) ma jakiś związek z rocznicą incydentu sprzed 26 lat – autor tekstu nie wspomina o incydencie z udziałem Petrowa. Radziecka maszyna zagłady zaczęła jednak działać zaledwie dwa lata po incydencie z roku 1983 i moim zdaniem decyzja o jej stworzeniu mogła mieć związek z sytuacją z 1983 roku.

Trochę teorii: wbrew powszechnemu przekonaniu koncept maszyny zagłady nie wymyślił Stanley Kubrick w Dr. Strangelove – jej koncepcja pojawiła się wśród naukowców już latach 50’ dwudziestego wieku i związana była z rozwojem teorii gier. Maszyna zagłady to urządzenie gwarantujące zainicjowanie procesu zniszczenia świata (lub znacznego jego uszkodzenia) w przypadku ataku nuklearnego na państwo posiadające taką maszynę. Według klasycznej teorii gier celem maszyny zagłady jest odstraszanie. Dlatego kluczowym warunkiem skutecznego działania maszyny zagłady jest poinformowanie potencjalnych agresorów o jej istnieniu. W Dr. Strangelove Sowieci o tym zapominają, o czym Amerykanie, ku swojej bezgranicznej frustracji, dowiadują się już po rozpoczęciu ataku nuklearnego na ZSRR.

Co ciekawe, idea maszyny zagłady nie jest pomysłem ‘czysto’ ludzkim. Jeśli się nie mylę w przyrodzie egzystują zwierzęta, które w momencie nagłej śmierci wstrzykuje do swojego organizmu trujący jad, który zatruwa ich mięso i zabija potencjalnego konsumenta. Taka, naturalna, mini maszyna zagłady.

Życie, jak wiadomo, dużo ciekawsze jest od fikcji dlatego nie powinno być niespodzianką, że o zbudowanej w 1985 roku maszynie zagłady władze ZSRR nie poinformowały Stanów Zjednoczonych. Perimeter, albo Dead Hand (martwa ręka) nie jest klasyczną maszyną zagłady, która powinna się składać z dużej ilości wielkich bomb wodorowych gwarantujących długą zimę nuklearną, lecz urządzeniem gwarantującym uderzenie odwetowe po amerykańskim ataku na Rosję (wcześniej ZSRR). Perimeter składa się z czujników rozmieszczonych na terytorium Rosji i badających czy doszło do wybuchu nuklearnego. Po zaobserwowaniu wybuchu Perimeter kontaktuje się z naczelnym dowództwem. Jeśli nie otrzymuje odpowiedzi w odpowiednim czasie to zakłada, że doszło do zagłady, naczelne dowództwo zostało zniszczone i przekazuje decyzję o ataku odwetowym do kogokolwiek kto przeżył atak – omijając przy tym wiele szczebli zabezpieczeń. W tym miejscu wkracza czynnik ludzki – ktoś podejmuje decyzję, wiedząc, że cały kraj, z naczelnym dowództwem przestał istnieć, o ataku odwetowym. Perimeter, wysyła wtedy rakiety kontrolne, które lecąc nad silosami z rakietami balistycznymi ‘odpalają’ je. W ten sposób system gwarantuje uderzenie odwetowe.

Co ciekawe, Amerykanie mieli podobny system. Przez cały okres Zimnej Wojny utrzymywali także w powietrzu samoloty komunikacyjne (24 godziny na dobę) zdolne przekazać komendę o rozpoczęciu ataku odwetowego w przypadku zniszczenia naczelnego dowództwa. Podobną rolę pełniły też bombowce strategiczne i okręty podwodne. Naturalnie, Amerykanie poinformowali Rosjan o tym mechanizmie.

Wróćmy do rosyjskiej maszyny zagłady. Oficjalnie Amerykanie nie wiedzą o jej istnieniu – tak przynajmniej mówili wysocy rangą członkowie amerykańskich władz autorowi artykułu w Wired. Jak jest naprawdę wiedzą oni sami. Zresztą, o ile ja sam dowiedziałem się o rosyjskiej maszynie zagłady wczoraj to mój dobry znajomy, któremu o tym z entuzjazmem powiedziałem wzruszył ramionami i zapytał czy mam na myśli ‘martwą rękę’. Ktoś więc o tej maszynie wie.

Zresztą Rosjanie mają trzy dobre powody by nie informować Amerykanów. Po pierwsze, klasyczna koncepcja maszyny zagłady wyprowadzona z teorii gier ma pewne luki. Otóż, nie można udowodnić faktu, że posiada się maszynę zagłady (to znaczy można, ale to co będzie po tym nie ma już znaczenia). Teoretycznie można więc bezkarnie ‘blefować’ o jej istnieniu co znacząco obniża jej zdolność do odstraszania.

Po drugie, Rosjanie mogliby się obawiać, że poinformowani o istnieniu Perimetra Amerykanie zachcą zdobyć informację o jego konstrukcji i nauczyć się go dezaktywować.

Po trzecie wreszcie, Rosjanie mogli wejść na ‘trzeci poziom teorii gier’ i zbudować maszynę, która miała odstraszać ich samych. Istnienie Perimetra gwarantowała nieubłagalność i pewność zmasowanego uderzenia odwetowego – tym samym ‘ściągało’ z radzieckich władz olbrzymią presję w przypadku alarmu nuklearnego. Dzięki Perimetrowi Rosjanie mogli sobie pozwolić na chwilę zawahania i na przykład poczekać na potwierdzenie ataku przez radary naziemne ponieważ mieli pewność, że ich zawahanie, w najgorszych scenariuszu, naprawi Perimeter.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…