Kończę właśnie lekturę 600 stronicowej monografii rynku ropy naftowej Nafta, władza, pieniądze Daniela Yergina. Czytam tę książkę po raz trzeci, tym razem w celach czysto naukowych (oraz po to by wyłapać błędy w tłumaczeniu). Zaznaczyłem sobie mnóstwo interesujących cytatów, ale dziś chciałbym pokazać czytelnikom bloga dwie niezwykle istotne kwestie.

To co stało się w 2008 roku na rynku ropy nie było tak bardzo wyjątkowe jak przedstawiają to media. Zdarzył się już na rynku ropy kilkumiesięczny spadek cen ropy o 70%. On także miał miejsce po gigantycznej hossie na tym rynku.

Po drugie, ceny ropy naftowej ustalane były kiedyś przez inny mechanizm niż obecnie. O cenach ropy decydowały kiedyś długoterminowe kontrakty. To się zmieniło na przełomie lat 70′ i 80′. Zmieniło się za sprawą OPEC. To kraje eksportujące ropę, chcąc w 100% wykorzystać panikę na rynku po I i II szoku naftowym przeszły na rynkowy system ustalania cen.

Dlatego, z pewną rezerwą należy traktować skargi państw eksportujących ropę na rynkowe mechanizmy wyceny ropy. Te mechanizmy są świetne gdy ropa jest droga, a państwa naftowe topią się w bogactwie. Gdy cena ropy spada, państwa naftowe zaczynają troszczyć się o stabilność rynku ropy i gospodarki światowej.

Przedstawiam więc kilka cytatów z książki Yergina. Obejmują okres od 1979 roku do 1986 roku. Z pewnością po zapoznaniu się z nimi, niejeden z czytelników odczuje coś w rodzaju deja vu…

Z końcem marca (1979 roku – T.) odbyła się konferencja OPEC. Ceny ropy wzrosły już o 30% a jej przetwory o 60%. Na konferencji zdecydowano, że kraje członkowskie mają walną rękę w podnoszeniu cen. Odrzucono wszelkie wnioski dotyczące limitów cenowych. O cenach miał decydować WYŁĄCZNIE WOLNY RYNEK, na którym miały miejsce dwa zjawiska (dowolne skoki cenowe dokonywane przez kraje naftowe i bezwzględne współzawodnictwo między kupującymi, którzy rozchwytywali każdą ilość ropy – T.)

***

Aby utrzymać się na powierzchni (po fali nacjonalizacji w latach 70′ – T.) firmy musiały się przeobrazić. Jeśli nie mogły być zintegrowanymi koncernami, stawały się firmami kupującymi i sprzedającymi, które nie były już zainteresowane długoterminowymi kontraktami, lecz zakupami w miejscu wydobycia (myślę, że to nieudolne tłumaczenie wyrażenia ‘spot’ – T.). Do końca 1979 roku w ten sposób sprzedawano nie więcej niż 10% wydobywanej ropy, pod koniec 1982 roku ponad 50% wydobycia.

***

Tak więc latem i jesienią 1979 roku światowy rynek ropy znajdował się w stanie głębokiej anarchii. Eksporterzy i pośrednicy zbijali fortuny, a konsumenci byli zmuszeni do płacenia coraz wyższej ceny. Kraje eksportujące ropę umacniały się w przekonaniu o swojej potędze.

***

Przez jakiś czas trwały jeszcze masowe zakupy ropy w obawie przed tym co mogłoby się jeszcze wydarzyć. Zakładano, że zapotrzebowanie będzie nadal wzrastać. Okazało się jednak, że fatalnie się mylono. W rzeczywistości zapotrzebowanie zaczęło spadać, co było wynikiem zarówno kampanii oszczędzania paliw, jak i kryzysu gospodarczego.

***

Dla OPEC zbliżał się dzień zapłaty. Jeszcze w 1977 roku kraje OPEC wydobywały łącznie dwie trzecie całej ropy w świecie niekomunistycznym. W 1982 roku wydobycie poza krajami OPEC było o milion baryłek większe niż wydobycie OPEC.

***

To, co nastąpiło, było nie mniej dramatyczne niż kryzys z lat 1973-1974 czy 1979-1981. Notowania na giełdzie nowojorskiej w ciągu zaledwie kilku miesięcy spadły o 70%, z 31,75 dolara za baryłkę w listopadzie 1985 roku do 10 dolarów.

Najnowsze komentarze:

• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

• xxx – > Aby nie było tak zupełnie cynicznie – to powiem…
• Poszi – „Rozwiązanie wolnorynkowe jest takie że jak zacznie podtapiać fajne wysepki…

Rosji nie podobają się już rynkowe mechanizmy ustalania cen ropy naftowej. Chce więc zaproponować nowe sposoby ustalania ceny ropy naftowej. Wicepremier Igor Seczin powiedział: Uczciwość tych współczynników (rynkowych – T.) jest kwestią co najmniej do dyskusji. Nasza propozycja to rozpoczęcie przejścia do nowego systemu cen. Prezydent Rosji dodał: Nie chcemy nadmiernie wysokich cen, które mają destrukcyjny wpływ na gospodarkę i nie chcemy również spadku tych cen poniżej uczciwego poziomu.

Opracowaniem nowego sposobu ustalania cen mają zająć się przywódcy państw eksportujących ropę naftową na konferencji w Moskwie, pod koniec 2009 roku.

W tej chwili ceny fizycznej ropy naftowej ustalane są na podstawie notowań głównej serii kontraktów terminowych na ropę WTI, Brent lub Dubai. Otóż, ten system ustalania cen ropy naftowej ma mnóstwo wad – związanych przede wszystkim z faktem, że około 98%-99% kontraktów terminowych na ropę dotyczy ‘papierowych baryłek’ i nigdy nie jest rozliczanych fizycznie. Problem z kontraktami rozliczanymi fizycznie dotyczy faktu, że tylko nieliczne podmioty rynkowe mają dostęp do terminali magazynowych. Powstało w tej sprawie kilka interesujących teorii, trochę spiskowych, które kiedyś przedstawię na blogu.

Z drugiej strony, to co proponuje Rosja to globalny kartel naftowy, który nie tylko decyduje o poziomach produkcji (w ten sposób OPEC już teraz może kreować cenę ropy naftowej), ale także o poziomach cen. Nie widzę powodu, dla którego reszta świata zgodzić by się miała na takie rozwiązanie. Tym bardziej, że oczywistym celem rosyjskiego pomysłu jest zagwarantowanie cen ropy korzystnych dla Rosji. Dowód?

Bardzo proszę. Jeszcze w połowie 2008 roku szef Gazpromu Aleksiej Miller szokował świat prognozowaniem cen ropy na poziomie $250 za baryłkę, w najbliższej przyszłości, czyli w 2009 roku. Cytuję za Reuters: According to certain forecasts, the price of oil may reach $250 per barrel in the near future. If it does happen, the price of gas will exceed $1,000 per 1,000 cubic metres. But this price won’t be something extraordinary for the market.

We see that production of hydrocarbons in the world is beginning to work on the basis of new principles. It is not the principle of supply and demand, but the principle of balance between price and production volumes. Today people are focused on achieving a maximum long-term economic return.

Szef Gazpromu oznajmia, że celem producentów ropy naftowej i gazu ziemnego nie jest utrzymanie równowagi rynkowej (o to apelują teraz rosyjskie władze gdy rosyjski budżet załamuje się przy obecnej cenie ropy naftowej), lecz osiągnięcie maksymalnych zysków, w domyśle: zapewnianych przez wysokie ceny.

Niepokój producentów ropy wyda się bardziej zrozumiały jeśli zwróci się uwagę na poniższe zastawienie, przygotowane przez Bank Światowy, podsumowujące największe hossy na rynku surowców. Z tabeli nie tylko wynika wniosek, że ostatnia hossa miała ponadprzeciętne rozmiary, ale także sugestia, że okres relatywnie niskich cen surowców, który następował po okresie boomu na rynku trwał z reguły więcej niż poprzedzająca go hossa. Mam olbrzymie wątpliwości czy ten historyczny wzór powtórzy się tym razem, wszystko zależy od głębokości recesji i szybkości odrodzenia, ale jeśli dojdzie do powtórzenia się historycznych prawidłowości to pozycja gospodarcza i geopolityczna Rosji będzie bardzo mocno zagrożona.

Za World Bank

• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

• xxx – > Aby nie było tak zupełnie cynicznie – to powiem…
• Poszi – „Rozwiązanie wolnorynkowe jest takie że jak zacznie podtapiać fajne wysepki…