Specjalna ramka z aktualnym kursem franka szwajcarskiego na głównej stronie Pulsu Biznesu, artykuły na głównej stronie Gazeta.pl – ekspozycja polskiego rynku kredytów hipotecznych wkroczyła do ‘mainstreamu’. Czy problem rzeczywiście jest poważny?

Kurs franka szwajcarskiego zbliża się do poziomu 3,5 zł. To około 50% powyżej średnich poziomów z lat 2007-2008.  Tymczasem dane z Biura Informacji kredytowej wskazują, że odsetek zagrożonych kredytów (opóźnienie w spłacie przekraczające 30 dni) wśród walutowych kredytów hipotecznych wynosi 1,5%. Analogiczny wskaźnik dla kredytów złotówkowych wynosi 2,2%.

Jak informuje Puls Biznesu, nawet kredyty walutowe z 2008 roku (średni kurs CHF na poziomie 2,2 zł) mają bardzo niski wskaźnik zagrożonych kredytów – 1,8%, przy wskaźniku dla kredytów złotówkowych z tego okresu na poziomie 3,3%.

Na razie, nawet przy kursie CHF w okolicach 3,5 zł nie ma więc problemu ze spłacalnością kredytów we frankach szwajcarskich. Bartosz Pawłowski z BNP Paribas podkreślił, że Polacy okazali się bardzo zdyscyplinowanymi kredytobiorcami hipotecznymi. Dodał jednak: problem polega na tym, że kredytobiorcom nie zostaje zbyt wiele pieniędzy na inne wydatki. To całkiem rozsądna uwaga. Nawet jeśli nie zobaczymy masowych problemów ze spłacalnością kredytów to wzrost rat kredytowych to 10%,20% czy 30% wzrost wysokości rat kredytowych będzie negatywnie oddziaływać na wydatki konsumpcyjne.

Drugą kwestią jest problem zatopionych hipotek, czyli kredytów hipotecznych, których wartość (wskutek wzrostu wartości franka szwajcarskiego) jest wyższa niż wartość nieruchomości. Jak pokazała symulacja Nomura, którą wykorzystałem w tekście Jak bardzo ryzykowne są kredyty we frankach? duża część kredytobiorców, którzy brali kredyt walutowy w 2007, 2008 i 2009 roku ma obecnie więcej kredytu do spłacenia niż wynosiła jego oryginalna wartość. Wskutek marazmu lub spadku cen nieruchomości, część kredytobiorców, których kredyt finansował 100% wartości nieruchomości, ma do spłacenia więcej niż wynosi aktualna wartość nieruchomości.

Za NBP

Nie posiadam dokładnych danych dotyczących odsetku walutowych kredytów hipotecznych, które znajdują się ‘pod wodą’. Analiza kursu CHF/PLN oraz cen nieruchomości wskazuje, że może chodzić o dużą część kredytów walutowych z lat 2007-2009.

Poniższy wykres pokazuje natomiast, że może to być istotna część wszystkich kredytów walutowych ponieważ na lata 2007-2008 przypadł boom na walutowe kredyty hipoteczne.

Za NBP

Rzecz w tym, że polskie prawo (kredytobiorca odpowiada całym majątkiem za kredyt hipoteczny) praktycznie wyklucza zjawisko ‘strategicznej niewypłacalności’. Problem znajdujących się pod wodą kredytów hipotecznych może więc oddziaływać na mobilność zawodową Polaków oraz podaż na rynku wtórnym. Moim zdaniem, nieruchomości z kredytami hipotecznymi ‘pod wodą’ raczej nie będą trafiały na rynek. Jakie jest Wasze zdanie?

Dopisane: Proszę zwrócić uwagę na dyskusję pod tekstem, przede wszystkim, informację (podaną przez ‘kkk’) o tym, że różnice w jakości kredytów złotówkowych i walutowych są w dużej części wynikiem przewalutowan kredytów walutowych na złote po wystapieniu istotnych opóźnień w spłacie kredytu albo innych przesłanek utraty jego wartości. Po uwzględnieniu tego mechanizmu różnice w jakości tych dwóch grup kredytów znikają, co dalej falsyfikuje opinię o ‘szczególnie dużym’ ryzyku związanym z kredytami walutowymi.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

We wtorek na blogu Daily Chart na stronach The Economist opublikowano interesujące zestawienie pokazujące ciężar długu rządowego (rządu centralnego) w oparciu o wskaźniki zadłużenia i sytuacji budżetowej. Państwa ułożono w rankingu na podstawie pozycji w pierwszych trzech wskaźnikach:

Polska znajduje się w połowie stawki, za Węgrami a przed Czechami (ranking od najbardziej ‘ciężkiego’ długu do najbardziej ‘lekkiego’). Ranking otwiera Japonia, Irlandia i UK a zamyka Szwajcaria, Finlandia i (zmierzająca ku nieuchronnego upadkowi) Szwecja.

Pierwsza kolumna przedstawia dostosowany o cykl koniunkturalny deficyt pierwotny rządu centralny. Deficyt pierwotny (lub nadwyżka) to deficyt po odjęciu kosztów obsługi istniejącego długu. Ten wskaźnik dostosowuje się o cykl koniunkturalny – na podstawie danych historycznych modyfikuje się dochody i wydatki rządowe przez parametr wynikający z pozycji gospodarki w cyklu koniunkturalnym (dochody rządu są wyższe w okresie boomu niż w okresie recesji, odwrotna sytuacja możne mieć miejsce w przypadku wydatków – zwłaszcza przy istnieniu automatycznych stabilizatorów).

To jedyny niepokojący wskaźnik dla Polski. Polski rząd operuje w tej chwili na pierwotnym deficycie (dostosowanym o cykl koniunkturalny) na poziomie 3,5%. To oznacza, że bez strukturalnej reformy fiskalnej (bez reformy struktury wydatków i dochodów) odzyskanie równowagi budżetowej w Polsce jest niemożliwe.

W tej kategorii nieźle wypadają Włochy i Grecja, fatalnie: USA, Japonia i UK.

Druga kolumna prezentuje dług rządu centralnego netto. Dług netto oblicza się odejmując od długu brutto płynne aktywa finansowe znajdujące się w posiadaniu rządu. Proszę zwrócić uwagę, że nie jest to cały majątek, którym dysponuje rząd lecz jedynie płynne aktywa: gotówka i depozyty, rezerwy walutowe, udzielone pożyczki oraz udziały w przedsiębiorstwach (według jednej definicji: udziały w przedsiębiorstwach, których akcje podlegają publicznemu obrotowi). Tutaj z kolei zauważyć można problemy Włoch, Grecji i Japonii oraz ekspozycję tych państw na wzrost rentowności długu. Proszę zwrócić uwagę na sytuację państw skandynawskich.

Trzecia kolumna przedstawia różnicę pomiędzy prognozowanym na lata 2011-2012 wzrostem nominalnego PKB a przeciętną rentownością (ważoną zapadalnością) długu rządowego. Dodatni wynik oznacza, że rząd pożycza taniej niż rozwija się gospodarka (a więc jego baza podatkowa). To ma kluczowe znaczenie przy ocenie przyszłej dynamiki zadłużenia. Ta kolumna najwyraźniej pokazuje tragiczną sytuację PIIGS.

Proszę zwrócić uwagę na jeszcze jeden szczegół. Teoretycznie, sądząc na podstawie wskaźników, sytuacja Japonii, USA i Wielkiej Brytanii wydaje się dużo bardziej poważna niż sytuacja niektórych państw PIIGS. Dlaczego więc rynek zdecydowanie bardziej obawia się o stabilność finansową Włoch czy Hiszpanii? Myślę, że istotne są trzy czynniki. Dla Japonii ważna jest struktura zadłużenia, które jest w znakomitej większości wewnętrzne. W przypadku USA kluczowe znaczenie ma status dolara jako waluty rezerwowej. W przypadku wszystkich trzech państw istotne wydają się kompetencje w polityce monetarnej, którą państwa PIIGS oddały Europejskiemu Bankowi Centralnemu. Kompetencje te wynikają oczywiście z posiadania własnej waluty i banku centralnego.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

Na jeden dzień postanowiłem odejść od tradycyjnego profilu bloga (gospodarka, finanse, inwestowanie) i zająć się problemem przede wszystkim społecznym, choć z poważnymi skutkami ekonomicznymi. Przy porannej kawie natrafiłem na artykuł o unieważnieniu matur z rozszerzonej chemii, w jednej ze szkół w Ostrowcu Świętokrzyskim. Unieważnienie matur dotknęło 53 uczniów.

Uczniowie oskarżeni zostali o ściąganie. Cytuję: Według przepisów tylko przyłapanie na ściąganiu albo uzasadnione podejrzenie, że praca jest niesamodzielna, może unieważnić maturę. Nazwiska egzaminatora, który zakwestionował matury z Ostrowca, nie poznamy, jest tajne. A ustalił on, że 15 uczniów wpisało ten sam zły wynik w zadaniu nr 31. Spośród trzech możliwości trzeba było wybrać odczynnik do doświadczenia, a potem napisać, jaki kolor ma ciecz już po jego przeprowadzeniu. Poprawna odpowiedź brzmiała: żółty, brunatny albo pomarańczowy.

Proszę zwrócić uwagę, że trzeba było samodzielnie wpisać kolor a nie wybrać jedną z odpowiedzi. Stąd wpisanie przez niemal 1/3 uczniów oryginalnego (ilu z Was potrafi powiedzieć jakiemu popularnego kolorowi bliski jest szafirowy?), błędnego koloru rzeczywiście jest poważną poszlaką świadczącą o ściąganiu.

W tekście najbardziej zainteresował mnie ostatni akapit: Według CKE sprawa jest ewidentna. Ale uczniowie z Ostrowca mówią, że nie ściągali. Sprawę skierowali do prokuratora – pisaliśmy o tym wczoraj w ”Gazecie”.

Zostawmy na chwilę kwestię winy lub niewinności uczniów z Ostrowca Świętokrzyskiego. Otóż, zastanawia mnie inna rzecz: czy unieważnienie matury jest adekwatną karą dla ściągających? A może osobami ściągającymi na maturze powinien zająć się wymiar sprawiedliwości?

Sprawa jest ewidentna. Osoby ściągające na maturze, a więc oficjalnym egzaminie państwowym, oszukują. W polskim prawodawstwie, oszustwo jest karalne. Można nabawić się sporych problemów fałszując oświadczenie o dochodach składane w procesie ubiegania się o kredyt.

Oszukujący na maturach robią to by zwiększyć swoje szanse na dostanie się na wybrany kierunek studiów. Miejsce na finansowanych przez państwo studiach, zwłaszcza elitarnych kierunkach, ma swoją wartość. Jeśli osoba ściągająca na maturze nie zostanie przyłapana a dzięki ściąganiu poprawi swój wynik z matury to de facto ‘ukradnie’ miejsce na studiach jakiejś pracowitej, zdolnej lecz uczciwej osobie. W przypadku popularnego kierunku, na przykład medycyny, można mówić o zysku/stracie kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Istnieją więc materialne przesłanki by ściągającymi na oficjalnych egzaminach państwowych zajął się państwowy wymiar sprawiedliwości. Nie budzi wątpliwości także społeczny interes w ściganiu tego typu oszustwa.

Tym bardziej, że trwanie w atmosferze przyzwolenia na oszukiwanie może mieć poważne skutki ekonomiczne. Taka atmosfera, najzwyczajniej w świecie, zaburza optymalną alokację zasobów ludzkich. Niedawno, któryś z czytelników zwrócił uwagę na artykuł w New York Times, który opisywał problem tolerancji oszustwa w Chinach.

Zastanawiam się czy poważne potraktowanie oszukujących na maturze nie byłoby początkiem tworzenia ‘atmosfery uczciwości’ w polskim systemie edukacyjnym i polskim życiu gospodarczym. Co o tym myślicie?

A skoro już poruszyłem kwestię ‘atmosfery uczciwości’: co myślicie o reklamie dużego polskiego banku, która sugeruje, że bank nie ma nic przeciwko przeznaczaniu środków z kredytu na cel inny niż deklarowany?

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

Społeczność internetowa nie przepada za polityczną poprawnością. Dlatego przygotowałem trzy niepoprawne politycznie wykresy.

Pierwszy wykres przedstawia opodatkowanie pracy, dla osoby samotnej zarabiającej przeciętną pensję w wybranych państwach OECD.

Za Daily Chart

Najważniejsze dane, pokazujące procentowe oprocentowanie pracy znajdują się w prostokątnych ramkach po prawej stronie. Wartość dla Polski wynosi 34,3% i jest wyższa niż USA, UK czy Japonii. To uzupełnienie moich poprzednich niepoprawnych politycznie wpisów:

• o podatkach osobistych
• o progresywności polskiego systemu podatkowego
• o opodatkowaniu przedsiębiorstw
• oraz o całkowitym poziomie opodatkowania w Polsce

Drugi wykres pokazuje czynniki odpowiedzialne za amerykański deficyt budżetowy w latach 2001-2019 (od 2011 to oczywiście prognoza):

Za Center on Budget and Policy Priorities

Proszę zwrócić uwagę ile do deficytu dokładają obniżki podatków dokonane za prezydentury Busha oraz koszty wojen rozpoczętych za prezydentury Busha a ile działania stymulujące gospodarkę zainicjowane przez administrację Obamy:

Ostatni wykres przedstawia efektywną stopę podatkową dla rodziny zarabiającej medianę dochodów w USA oraz dla grupy 400 najbogatszych Amerykanów w latach 1955-2007:

Za Big Picture

Ten wykres po prostu zdumiewa. W 2007 roku typowa amerykańska rodzina płaci podatki według dwukrotnie wyższej efektywnej stawki niż ich dziadkowie w 1955. Tymczasem 400 najbogatszych Amerykanów płaci podatki według stawki trzy razy niższej niż ich dziadkowie w 1955 roku.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

OECD stworzyło indeks jakości życia obejmujący 34 członków organizacji. Indeks ten składa się z jedenastu subindeksów obejmujących:

• bazę mieszkaniową
• dochody
• rynek pracy
• społeczność
• edukację
• środowisko
• rząd
• zdrowie
• satysfakcję z życia
• bezpieczeństwo
• równowagę pomiędzy życiem osobistym a pracą

Jeśli wszystkim tym subindeksom nadać jednakową wagę to Polska zostanie sklasyfikowana na 25 miejscu w grupie 34 państw. Ponad Koreą Południową, Grecją, Słowacją, Węgrami, Portugalią i Estonią. Słowenia, Czechy i Izrael znalazły się w rankingu powyżej Polski. Taką klasyfikację otwiera Australia, wyprzedzając Kanadę i Szwecję:

Polska najlepiej wypada w subrankingu bezpieczeństwa i edukacji: znajduje się odpowiednio na 6 i na 7 miejscu. W subindeksie środowiska Polska zajmuje 32 miejsce (3 od końca) a w subindeksie dochodów 31 miejsce.

Wszystko możecie sprawdzić sami ponieważ wykresy są interaktywne i pozwalają na nadawanie poszczególnym subindeksom subiektywnej wagi (od 1 do 5).

Odrzucam założenie, że formuła indeksu została skonstruowana tak by poprawić pozycję Polski w tej klasyfikacji więc muszę wyrazić zdziwienie, że Polska znalazła się w rankingu aż na 25 miejscu. Lekkie zdziwienie budzi także pozycja Polski w subrankingu ‘jakość rządu’, w którym Polska znalazła się na 19 miejscu, przed  Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem, Francją i Japonią!

Diabeł tkwi oczywiście w metodologii. Na przykład na pozycję w subindeksie ‘jakość rządu’  składają się dwa czynniki:

• frekwencja wyborcza
• poziom transparentności rządu przy tworzeniu nowego prawa

Co więcej, o ile ten pierwszy czynnik jest łatwy do zmierzenia i porównania to poziom transparentności musi podlegać subiektywnym ocenom a wspomniany w opisie subindeksu poziom zaufania do instytucji rządowych nie musi odzwierciedlać przejrzystości procedur legislacyjnych.

Subindeks równowagi pomiędzy pracą a życiem  osobistym jest wypadkową trzech czynników:

• odsetku matek z dziećmi w wieku szkolnym, które są zatrudnione
• odsetku zatrudnionych pracujących powyżej 50 godzin tygodniowo
• liczba minut dziennie poświęconych na rozrywkę i sprawy osobiste (personal care)

Otóż, ten subindeks wydaje się mi dużo lepiej skonstruowany niż subranking jakości rządu. Nie mam jednak wątpliwości, że wielu ekspertów i amatorów może mieć bardzo sensowne uwagi dotyczące kwestii, które pominięto albo którym nadano zbyt małą lub zbyt dużą wagę.

Jeśli możemy wyciągnąć z tej inicjatywy OECD jakąś lekcję to taką, że wszelkie indeksy mierzące jakość życia będą w jakimś stopniu arbitralne, subiektywne, upraszczające rzeczywistość – czasem do granic absurdu. Podobne wnioski można zresztą wyciągnąć z analizy Heritage Freedom Index, którym zajmowałem się na blogu.

Rzecz w tym, że te niedoskonałe syntetyczne indeksy przeciętnie lepiej opisują jakość życia niż poszczególne dane anegdotyczne. Być może nawet zachodzi w tym przypadku proces podobne do tego w zjawisku wisdom of the crowd, w którym poszczególne błędy neutralizują się i średnia lepiej oddaje rzeczywistość niż poszczególne jej składowe.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…