Zastanawiam się ilu z Was zdaje sobie sprawę, że cena ropy naftowej wyrażona w złotówkach znajduje się na historycznych szczytach – około 20% powyżej poziomu z lata 2008 roku? Poniższy wykres powinien wiele wyjaśnić osobom z niedowierzaniem kręcących głową na stacjach benzynowych:

Za Stooq

Co ciekawe, także cena ropy (Brent) wyrażona w euro znajduje się na poziomach z rekordowego lata 2008 roku.

Naturalnie, tak wysokie ceny ropy z jednej strony działają pro-inflacyjnie, z drugiej strony tłumią aktywność gospodarczą. Europa, Polska i wiele innych państw regionu EMEA znajdują się de facto w trakcie kryzysu naftowego o skali porównywalnym z rokiem 2008. Tyle, że w 2008 roku gospodarki regionu i finanse publiczne znajdowały się w dużo lepszej kondycji.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Nicholas Shaxson jest dziennikarzem i analitykiem specjalizującym się w polityce i gospodarce państw naftowych Afryki Subsaharyjskiej, przede wszystkim państwa wybrzeża Zatoki Gwinejskiej (Nigerii, Gabonu, Gwinei Równikowej, Kongo ale także leżącej bardziej na południe Angoli). Książka Poisoned Wells: The Dirty Politics of African Oil to efekt jego kilkunastu lat pracy w tym regionie.

Nie jest to pozycja analityczna ani naukowa – to raczej zbiór reportaży z różnych państw naftowych. Shaxson zawarł jednak w tym reportażach wiele interesujących faktów i danych.

Tę lekturę powinni przeczytać przede wszystkim komentatorzy, wyśmiewający opinię o neokolonializmie jako jednym z powodów problemów gospodarczych, społecznych i politycznych Afryki, i propagujący pogląd, że to tylko i wyłącznie Afrykanie ponoszą winę za swoje problemy. Informacje podane przez Shaxsona nie pozostawiają złudzeń w kwestii udziału zachodnich korporacji i zachodnich rządów w słabym rozwoju cywilizacyjnym Afryki.

Firmy naftowe, w sobie znany sposób, są w stanie wynegocjować w Afryce kontrakty wydobywcze, zgodnie z którymi państwo zatrzymuje 20%-30% wpływów z wydobycia ropy, podczas gdy w innych regionach zgadzają się by państwo zatrzymywała 70%-90%.

Do niedawna, europejskie firmy naftowe mogły odliczać od podatków wydatki na łapówki w państwach rozwijających się.

Amerykańskie banki mogą przyjmować depozyty z kapitału zdobytego poprzez handel ludźmi (w tym kobietami do celów seksualnych), oszustwa, gangsterstwo, paserstwo, kontrabandę, przestępstwa ekologiczne, handel niewolnikami – ta długo jak przestępstwa te popełniono poza granicami USA.

Gwinea Równikowa doskonale pokazuje do czego prowadzi taka postawa. To państwo wyeksportowała w 2009 roku 526 baryłek ropy naftowej per capita. To więcej niż Norwegia, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie i wiele innych państw. PKB per capita wyniósł w Gwinei Równikowej około 15 400 USD – to jest niemal o 30% więcej niż w Polsce. W rankingu Human Development Index Gwinea Równikowa zajmuje 117 miejsce, z wynikiem 0,538 (za Syrią, Hondurasem, Namibią). Przeciętna długość życia to 51 lat, przeciętny dorosły ma za sobą 5,4 lata edukacji. Gwineą Równikową od 1979 roku rządzi Teodoro Obiang (tutaj na zdjęciu z Barackiem Obamą) – oskarżany o drastyczne łamanie praw człowieka, prześladowanie opozycji, kradzież setek milionów USD publicznych pieniędzy… a nawet rytualny kanibalizm na jednym z liderów opozycji.

Inny fakt: w jednym roku, w pochodniach gazowych spala się (bez żadnej korzyści) w Nigerii tyle gazu ziemnego ile wynosi łączną roczna konsumpcja tego surowca przez gospodarki Polski i Szwecji. Delta Nigru wygląda na nocnych zdjęciach satelitarnych jak europejska metropolia.

Shaxson podaje wiele statystycznych i anegdotycznych faktów dotyczących ropy naftowej w Subsaharyjskiej Afryce:

• amerykański import ropy z Zatoki Gwinejskiej jest większy niż import z Zatoki Perskiej
• od początku lat 70’ Nigeria do połowy ubiegłej dekady Nigeria uzyskała ponad 400 mld USD z eksportu ropy naftowej – to więcej niż cała pomoc humanitarna dla Afryki w tym czasie
• w tym okresie liczba ludzi żyjących w ubóstwie zwiększyła się w Nigerii z 19 mln do 90 mln
• w 1997 roku Gwinea Równikowa zatrzymywała 13% przychodów z wydobycia ropy naftowej – reszta trafiała do Mobil
• w tym samym roku IMF ocenił rozbieżności w angolskim budżecie na 23% PKB Angolii
• Shell ocenił, że w 2003 roku od 275 000 do 685 000 baryłek ropy dziennie padało łubem złodziei w Delcie Nigru – środek tego przedziału, przy obecnych cenach oznacza 280 mln USD strat tygodniowo
• amerykańskie służby finansowe, w ‘dobrym roku’ są w stanie zająć 0,1% nielegalnych przepływów kapitałowych do USA
• pod koniec lat 90 nawet 30% afrykańskiego PKB wyprowadzano poza granice państw afrykańskich

Bardzo podobał mi się cytat sugerujący od kogo się mógł Putin nauczyć swojej ‘dyplomacji gazowej’. Jeden z szefów Elf powiedział: De Gaulle chciał firmy pod pełną kontrolą państwa, swojego silnego ramienia w świecie ropy naftowej w celu utrzymywania polityki afrykańskiej. Els nie był jedynie firmą naftową lecz przede wszystkim równoległą dyplomacją służącą kontroli pewnych afrykańskich państwach w kluczowym okresie dekolonizacji. Poza eksploracją i wydobyciem, zajmował się tajnymi operacjami, których celem było zapewnienie stabilności w niektórych państwach.

Największą zaletą książki Shaxsona jest pokazanie mechanizmu powstawania i operowania dysfunkcjonalnych państw naftowych. Działania afrykańskich dyktatorów są optymalne z punktu widzenia ich interesów w kontekście zastanej przez nich sytuacji społeczno-gospodarczej. Przyszłość polityczna afrykańskich rządów nie zależy od obywateli państwa, zależy od nastawienia elity, kliki wspierających te rządy wojskowych, lokalnych wodzów, biznesmanów, zagranicznych firm naftowych. Dlatego rządu nie odpowiadają wobec obywateli, nie troszczą się o potrzeby obywateli – to zupełnie nie leży w interesie afrykańskich przywódców. Nie można zrozumieć Subsaharyjskiej Afryki bez uświadomienia sobie, że ten patologiczny układ jest w 100% racjonalny dla tych, którzy go tworzą.

Wadą książki Shaxsona jest to, że narracja kończy się praktycznie w 2005 roku a więc przed wielką hossą naftową i przed pełnym wejściem Chin na afrykański rynek naftowy. Te dwa wydarzenia zupełnie zmieniły układ sił w Afryce. Po pierwsze, skala pieniędzy, które dzięki wysokim cenom surowców napływają do Afryki podnosi standard życia także przeciętnych obywateli. Po drugie, zachodnie rządy utraciły możliwość ‘wymuszania’ na afrykańskich państwa zasad dobrego zarządzania.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Tak się złożyło na początku 2011 roku, że media, nie tylko finansowe, przenoszą swoją uwagę z drożejącej ropy naftowej na drożejącą żywność i z powrotem na drożejącą ropę naftową. Drożejąca ropa naftowa jest między innymi efektem niepokojów społecznych w regionie kluczowym dla produkcji ropy naftowej i rynkowych obaw o trwałość dostaw surowca na światowe rynki. Jedną z przyczyn niepokojów społecznych na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej jest natomiast drożejąca żywność, która sprawia, że rosną koszty życia.

Zależność pomiędzy cenami żywności a cenami ropy naftowej jest jednak bardziej złożona. W tym tekście chciałbym się zająć fundamentalnymi kanałami, przez które te dwie grupy surowców oddziaływają na siebie. Są jeszcze kanały rynkowe i monetarne ale w tym przypadku wzrost cen żywności i wzrost cen ropy naftowej ma po prostu te same przyczyny. Na przykład wzrost podaży pieniądza, pojawienie się rynkowych obaw przed inflacją czy rozwój funduszy indeksowych jednocześnie ‘ciągnie w górę’ ceny ropy naftowej i żywności.

W kontekście fundamentalnym, to głównie cena ropy naftowej oddziałuje na ceny żywności. Działają przynajmniej trzy mechanizmy:

• rosnąca cena ropy naftowej zwiększa koszty transportu żywności oraz koszty produkcji żywności poprzez wzrost cen paliwa dla zmechanizowanego rolnictwa
• rosnąca cena ropy naftowej skorelowana jest z rosnącymi cenami nawozów wskutek korelacji pomiędzy cenami ropy naftowej a cenami podstawowego surowca do produkcji nawozów, to jest gazu ziemnego (trzeba jednak przyznać, że ostatnie ‘odkrycia’ dotyczące gazu łupkowego korelację ropy naftowej i gazu znacząco zaburzyły)
• rosnąca cena ropy naftowej zwiększa ekonomiczną motywację do produkcji biopaliw

Trzeci proces wpływa z podwójną siłą na ceny żywności. Po pierwsze, część upraw roślin żywieniowych zamienianych jest na uprawy roślin, z których produkuje się biopaliwa. Po drugie, część roślin żywieniowych przeznaczanych jest na produkcję biopaliw (kukurydza, soja, trzcina cukrowa, palma olejowa, etc).

Ten ostatni, biopaliwowy, kanał uaktywnia się po przekroczeniu przez cenę ropy naftowej określonej granicy, którą znajduje się gdzieś pomiędzy 80 USD a 100 USD za baryłkę. Pokazują to poniższe wykresy przedstawiające korelację pomiędzy cenami ropy naftowej oraz kukurydzy i soi.

Za Nomura

Badacze z Banku Światowego w artykule Placing the 2006/08 Commodity Price Boom into Perspective zmierzyli wpływ cen energii na ceny innych surowców. W latach 1960-2008 wzrost cen energii o 10% jest powiązany ze wzrostem:

• cen metali o 2,5%
• cen żywności o 2,7%
• cen nawozów o 5,5%

Warto jednak zauważyć, że zaledwie końcowa część okresu badawczego objęła ‘erę biopaliw’.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Zachowanie rynków finansowych w piątek i poniedziałek pokazało, że rynek finansowy z uwagą obserwuje sytuację w Libii. W tym okresie wydarzenia w Bahrajnie zeszły na dalszy plan.

Libia wytwarza około 2% światowej produkcji ropy naftowej i około 0,4% światowej produkcji gazu ziemnego. Eksport tych produktów skierowany jest przede wszystkim na rynek europejski, głownie do Włoch i Francji gdzie libijska ropa zaspakaja odpowiednio 24% i 10% popytu. Produkcja ropy naftowej w Libii odgrywa duże znaczenie dla włoskiego koncerny naftowego ENI. Odcięcie libijskich dostaw surowców energetycznych zapewne zdestabilizuje sytuację na rynku europejskim.

Za Stratfor

Na istotny problem związany z Libią zwrócił uwagę Stratfor. Libijski przemysł naftowy obejmuje dwa obszary państwa: zachodni z centrum eksportu z Trypolisie i wschodni z punktami eksportu w portach wschodniej Libii. Podobnie rozmieszczona jest ludność Libii i podobnie rozkładają się sympatie polityczne. Kadafi kontroluje Trypolis i zachód państwa. Opozycja jest szczególnie silna we wschodniej Libii. Rodzi to korzystne warunki do wybuchu wyniszczającej wojny domowej, z obiema stronami mającymi dostęp do zasób surowcowych umożliwiających finansowanie działań zbrojnych. To jest pewien rodzaj czarnego łabędzia.

Bahrajn wytwarza około 0,4% światowej produkcji gazu ziemnego, produkcja ropy w tym państwie nie ma znaczenia dla globalnego rynku. Zagrożenia związane z sytuacją w Bahrajnie leżą gdzie indziej. Po pierwsze Bahrajn jest finansowym centrum Bliskiego Wschodu a aktywa sektora bankowego wynoszą około 1000% PKB Bahrajnu. To wskaźnik przypominający Irlandię i Islandię. Sugeruje on, że rząd nie będzie w stanie pomóc sektorowi bankowemu w przypadku kryzysu. Destabilizacja polityczna Bahrajnu może natomiast taki kryzys wywołać.

Za Business Insider

Drugi problem dotyczy charakteru niepokojów w Bahrajnie. Bahrajn jest bardzo zamożnym państwem. PKB per capita (PPP) wyniósł 40 000 USD w 2010 roku. Kwestie gospodarcze nie odgrywają kluczowej roli w działaniach opozycji, choć nie można ignorować dużego bezrobocia wśród młodych. Otóż konflikt w Bahrajnie, w dużym stopniu jest sporem szyickiej opozycji (szyici stanowią większość w państwie) z sunnicką władzą, reprezentowana przez króla. Czynnikiem ryzyka jest w tym przypadku przeniesienie tego konfliktu do Arabii Saudyjskiej. W kluczowej dla globalnego rynku ropy naftowej Prowincji Wschodniej szyicie także stanowią większość i podlegają sunnickiej władzy. Rozszerzenie się zamieszek z Bahrajnu na Prowincje Wschodnią byłoby więc bardzo groźne dla stabilności światowego rynku ropy i gazu.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Dostałem od jednego z czytelników bloga link do poniższej analizy rynku ropy naftowej, której autor przekonuje, że ropa zmierza ku cenie 10 USD za baryłkę. Przyznam szczerze, że za pierwszym razem wytrwałem do 2 minuty filmu, po czym przekląłem dwie minuty życia zmarnowane na oglądanie tego bubla. Po kilku dniach stwierdziłem jednak, że warto pokazać ten film by za jego pomocą wytłumaczyć dlaczego tak wielu uznanych ludzi wyśmiewa analizę techniczną. Oto video:

Nie wiem, czy czytelnicy bloga zwrócili na to uwagę, ale Endless Mountain daje się poznać jako radykalny analityk techniczny, czyli ktoś kto nie ma zielonego pojęcia o tym czego analizę techniczną przeprowadza. Już w pierwszych sekundach analizy mówi o cenie za uncję ropy, niedługo potem wspomina o cenie za akcję ropy, poprawia się i mówi o cenie za galon ropy (w tym momencie za pierwszym razem zamknąłem okno przeglądarki).

Następnie mamy do czynienia z wyliczanką: zniżkujący trójkąt, poziomy Fibonacciego, konsolidacja (czy prostokąt). Jeśli dobrze zrozumiałem, sygnałem do zajęcia pozycji ma być wybicie z konsolidacji. Tutaj powstaje kluczowe pytanie: na jakiej podstawie? Autor analizy nie podaje żadnych danych na temat ‘wybicia z konsolidacji’. Oczywiście, tutaj dostępne mogłoby być jedynie dane historyczne. Jednak właśnie takie informacje, na przykład jaki odsetek wybić z konsolidacji jest ruchem o X procent i większym a jaki odsetek jest tzw. fałszywym wybiciem, po którym następuje powrót do konsolidacji mogłyby być podstawą do opracowania strategii.

Bez takich informacji, analiza techniczna oferuje wartość prognostyczną równą znanemu ludowemu powiedzeniu: na świętego Hieronima jest deszcz albo go nie ma.

Jak duży ruch poza ograniczenia konsolidacji jest wybiciem z niej? 1%, 3%, 5%. W cenach zamknięcia czy cenach intraday?

Jak duży ruch powrotny w obręb konsolidacji zaprzeczy scenariusz wybicia? 1%, 3%, 5%? W cenach zamknięciach czy w cenach intraday?

Bez odniesienia się do tych dwóch kluczowych kwestii analiza nie przedstawia dla inwestora najmniejszej wartości.

To co widać na pokazanym filmiku to jakiś naiwniak rysujący kreski na wykresie cen ropy naftowej. Sam zresztą pokazał swoją bezradność w starciu z rynkiem, gdy wyjawiał sekrety eksperckiej sztuki rysowania linii trendu: tak długo łączymy kolejne ekstrema na wykresie aż wykres przestanie wychodzić poza tak narysowaną linię. Genialne.

Bez wątpienia, najbardziej żenującym fragmentem tej analizy jest ujęcie fundamentalne rynku ropy naftowej, które sprowadza się do stwierdzenia, że w związku z kurczeniem się podaży pieniądza cena ropy naftowej będzie spadać. To jest logicznie poprawna teoria: kurczenie się podaży pieniądza (przy niezmienionej szybkości obiegu pieniądza) będzie działać deflacyjnie. Na tym kończy się użyteczność tego twierdzenia w inwestowaniu przy braku znajomości przełożenia kurczenia się podaży pieniądza na ceny surowców. Wspomnieć należy także o bankach centralnych, które mogą nie dopuścić do deflacji spowodowanej czynnikami monetarnymi.

Wielka szkoda, że w fundamentalnym ujęciu rynku ropy naftowej Endless Mountain nie znalazł czasu na pokazanie tego wykresu:

Za The Oil Crunch

Wykres przedstawia koszty wydobycia ropy naftowej ‘rozbite’ na wielkość potencjalnej podaży. Pokazuje ile mln baryłek ropy dziennie jest wydobywane przy kosztach X USD za baryłkę, ile za Y USD za baryłkę, i tak dalej. Proszę zwrócić uwagę na przerywaną linię podpisaną marginal production cost. To bezpośrednie koszty dostarczenia baryłki ropy na rynek (przy założeniu, że cała infrastruktura powstała za pomocą magicznego zaklęcia a firmy naftowe nie mają do spłacenia kredytów zaciągniętych na jej zbudowanie, etc). Ta linia wydaje się być trochę za wysoka, dla Bliskiego Wschodu krańcowe koszty produkcji to jest 2$-3$ a nie 7$-8$. Otóż, przy cenie ropy naftowej na poziomie 10 USD za uncję, galon, tonę, BTU, baryłkę zniknie z rynku 75% podaży. Po prostu, taniej będzie dla producentów wstrzymać produkcję.

Czy to oznacza, że cena 10 USD za baryłkę jest niemożliwa? Wszystko jest możliwe* ale taki scenariusz wymagałby gigantycznej deflacji sprowadzającej krańcowe koszty produkcji ropy do poziomów zapewniających adekwatną podaż ropy przy cenie 10 USD za baryłkę. Obracamy się na poziomach deflacji zdecydowanie wyższych niż w czasie Wielkiego Kryzysu.

* ale gdy staniesz na torach tramwajowych i złapiesz się rękami przewodów trakcji to NIE POJEDZIESZ jak tramwaj!

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…