Zdziwiłem się gdy ceniony przeze mnie bloger, Tylor Cowen nazwał sędziów Europejskiego Trybunału Praw Człowieka tchórzami za to, że uznali, że reprezentujący interesy Chodorkowskiego adwokaci nie przedstawili wystarczających dowodów by uznać aresztowanie Chodorkowskiego z 2003 roku, w związku z zarzutami o przestępstwa gospodarcze, za ‘motywowane politycznie’.

Odmienny wyrok Europejskigo Trybunału Praw Człowieka miałby fascynujące konsekwencje:  każdy podejrzany o przestępstwa gospodarcze potrzebowałby jedynie politycznego zaangażowania po stronie opozycji by sprowadzić wszelkie zarzuty przeciwko sobie do ‘motywowanego politycznie ataku’.

Gdy jednak przeczytałem na stronach rp.pl, że Chodorkowski został skazany za domniemane przestępstwa gospodarcze to stwierdziłem, że powinienem przybliżyć czytelnikom bloga postać Chodorkowskiego.

Zacznijmy od tego, że Chodorkowski był komunistycznym aparatczykiem. Był wiceprzewodniczącym Komsomołu (komunistycznej organizacji młodzieżowej) na uczelni, na której studiował w latach 80’. Cytuję anglojęzyczną Wikipedię: W okresie pierestrojki, Chodorkowski wykorzystał swoje powiązania w strukturach komunistycznych w celu zdobycia przyczółka w tworzącym się wolnym rynku. Wykorzystał pomoc wpływowych ludzi by rozpocząć działalność biznesową pod szyldem Komsomołu. Szczególnie pomocna okazała się przyjaźń z innym przywódcą Komsomołu, Aleksejem Gołubowiczem, którego rodzice zajmowali czołowe pozycje w Banku Państwowym ZSRR.

Warto nadmienić, że Chodorkowski założył jeden z pierwszych prywatnych… banków w Rosji – Menatep, którego szybki rozwój był możliwy dzięki obracaniu rządowymi pieniędzmi, między innymi funduszami przeznaczonymi na pomoc ofiarom katastrofy nuklearnej w Czarnobylu.

Prawdziwa kariera Chodorkowskiego zaczyna się jednak wraz z przejęciem Jukosu od rosyjskiego rządu. Oddaję głos Mattowi Taibbi: Chodorkowski nie zasilił jednak rosyjskiego budżetu ponieważ kupił Jukos za pieniądze rosyjskiego rządu. W tamtym okresie, Rosyjski Bank Centralny przekazał część swoich operacji prywatnym bankom. W ramach tej polityki, Menatep wszedł w posiadanie miliardów rządowych funduszy, które miały być dystrybuowane na finansowanie działań rządu, takich na przykład jak prowadzenie wojny w Czeczeni. Dokonany przez państwo audyt stwierdził, że około 4,4 mld USD środków rządowych nigdy nie zostało zwrócone przez Menatep. Artykuł badawczy z Harvard Business School stwierdził, że Menatep był winien rosyjskiemu rządowi miliardy USD gdy kupił kontrolny pakiet Jukosu za niedorzecznie niską kwotę $350 mln USD.

Jak to możliwe, że Chodorkowski przejął, kontrolujący około 20% rosyjskich rezerw ropy naftowej Jukos (a więc mniej więcej tyle rezerw ropy naftowej co międzynarodowi giganci naftowi jak ExxonMobil) przy wycenie całej firmy na około 450 mln USD?  Paul Klebnikov odpowiada w Forbes: Kontrolowany przez Chodorkowskiego bank Menatep zarządzał ofertami, który wpłynęły w aukcji Jukosu. Zwycięzcą została firma kontrolowana przez Chodorkowskiego i jego partnerów. Konkurencyjna oferta, złożona przez trzy duże rosyjskie banki, które oferowały więcej pieniędzy niż zwycięska propozycja została odrzucona z powodów technicznych. 350 mln USD, które Chodorkowski i jego partnerzy zapłacili za kontrolę nad 78% akcjami Jukosu było sporą okazją. Implikowała wycenę całej firmy na 450 mln USD. Gdy akcje Jukosu zadebiutowały na giełdzie dwa lata później spółka osiągnęła kapitalizację 9 mld USD.

Fascynujących informacji o etyce biznesowej i poczuciu uczciwości Chodorkowskiego można się dowiedzieć ze sposobu w jaki traktował wierzycieli upadłego w 1998 roku banku Menatep. Zachęcam do zajrzenia do artykułu Klebnikova.

Oczywiście, podobnie jak Taibbi nie mam wątpliwości, że te Chodorkowski nie zostałby pociągnięty do odpowiedzialności za te wszystkie działania gdyby pozostał lojalnym stronnikiem Putina, nie finansował anty-putinowskiej opozycji oraz nie próbował połączyć Jukosu z zachodnimi firmami naftowymi, de facto wyprowadzając kontrolę nad rosyjskimi zasobami ropy naftowej poza granicę Rosji. Cała ocena tej sytuacji sprowadza się więc do takiej kwestii: było sobie 20 złodziei i skorumpowana władza. Nagle władza aresztowała jednego złodzieja bo leżało to w jej interesie. Niektórzy ludzie krzyczą więc ‘skandal! wypuście tego człowieka’. Inni ludzie mówią ‘lepszy jeden z dwudziestu za kratkami niż wszyscy na wolności’.

Pozostaje więc pytanie: dlaczego tak wielu ludzi zdaje się podpisywać pod hasłem ‘skandal! wypuście tego człowieka’. W wielu przypadkach to klasyczne rozumowanie ‘wróg mojego wroga jest moim przyjacielem’. Myślę jednak, że kluczem do zrozumienia siły obozu obrońców Chodorkowskiego jest fakt, że w 2006, a więc już po pierwszym wyroku gdy Chodorkowski przebywał w kolonii karnej na Syberii Forbes szacował jego majątek na poniżej 500 mln USD. Te pieniądze wystarczą na wiele lat kampanii wizerunkowej.

Chodorkowski w jednym z wywiadów, oczywiście przed aresztowaniem, buńczucznie powiedział: Jeśli mężczyzna nie jest oligarchą, jest z nim coś nie tak. Każdy miał taką samą startową, każdy mógł zrobić to co ja. To była refleksja Chodorkowskiego na temat sposobu, w który zgromadził swoją fortunę.

Cóż, z mojego punktu widzenia, dumny z siebie oligarcha Chodorkowski siedząc na pryczy w kolonii karnej może sobie powiedzieć: Jeśli mężczyzna nie jest dyktatorem Rosji to jest z nim coś nie tak. Każdy miał taką samą pozycje startową, każdy mógł zrobić to co Putin.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

Czytam właśnie Petrostate: Putin, Power and The New Russia Marshalla I. Goldmana. Autor w pierwszych rozdziałach opisuje historię przemysłu naftowego w Rosji – carskiej i komunistycznej. W rozdziale poświęconym rozwojowi przemysłu naftowego po II wojnie światowej znajduje się opis trudności, które rozwojowi wydobycia ropy… stwarzał system centralnego planowania.

To o tyle interesujące, że od początku istnienia bolszewickiego reżimu eksport ropy naftowej stanowił najbardziej niezawodne źródło dewiz dla Kremla, zwłaszcza po tym jak reformy rolne zmieniły Rosję z dostawcy zbóż w ich importera. Wydawać się więc mogło, że przemysł naftowy traktowany będzie specjalnie a pewne typowe dla reszty gospodarki patologie będą w nim zwalczane. Nic takiego się nie stało.

Podstawowy problem polegał na stawianych celach i systemie motywacyjnym. Na przykład, Ministerstwo Geologii ustaliło, że wydajność ekip poszukiwawczych, wiertniczych mierzona będzie w metrach wywierconych otworów. Problem polegał na tym, że proces wiercenia staje się bardziej skomplikowany i pracochłonny wraz z głębokością. Mówiąc prosto: łatwiej i szybciej wywiercić dwa otwory po 2 000 metrów niż jeden otwór na 4 000 metrów. Normy to jednak normy więc Pravda donosiła, że w niektórych miejscach teren jest upstrzony płytkimi, rozpoznawczymi odwiertami wykonanymi jedynie w dążeniu do jak największej liczby wywierconych metrów.

Co więcej, ekipy Ministerstwa Geologii po tym jak dowierciły się do złóż kończyły swoją pracę a ocenę eksploatacyjną złoża dokonywały ekipy wiertnicze Ministerstwa Gazu, Ministerstwa Ropy lub Ministerstwa Chemii. Bez wątpienia najrozsądniej byłoby wyznaczyć cele i oprzeć na nich system bonusowy w postaci ilości wydobytego surowca z odkrytych przez ekipę wiertniczą złóż ale pomysł ten nie zyskał akceptacji ani agencji planistycznych ani Ministerstwa Geologii.

Inny problem dla sowieckiego systemu gospodarczego stworzyła sama natura umieszczając w jednym złożu zarówno zasoby ropy naftowej jak i gazu ziemnego. Jak wspomniałem, w sowieckiej Rosji istniały osobne ministerstw ds. tych dwóch surowców. Naturalnie celem Ministerstw Gazu było wydobycie jak największej ilości gazu a celem Ministerstwa Ropy było wydobycie jak największej ilości ropy… co oznaczało, że szyby naftowe Ministerstwa Ropy spalały olbrzymie ilości gazu ziemnego, produktu ubocznego przy wydobyciu ropy, ponieważ nie miały absolutnie żadnej motywacji by coś sensownego z tym gazem zrobić.

Trzeci problem dla przemysłu naftowego stworzył… przemysł stalowy. Jak można się domyśleć cele zakładów hutniczych wyznaczano w tonach odlanej stali. Oznaczało to, że nie istniały bodźce do produkcji stali wysokogatunkowej, niezbędnej przy wierceniu głębokich otworów. Korzystanie z niskojakościowych rur znacznie spowalnia proces wiercenia i czyni go znacznie bardziej pracochłonnym ze względu na konieczność przerywania prac wiertniczych w celu naprawy zepsutych elementów. Mimo specyficznej pozycji przemysłu naftowego w ZSRR nie mógł on korzystać z wysokogatunkowej stali co znacznie ograniczało możliwości eksploracyjne, w wielu przypadkach do 2 000 metrów. O ile ta głębokość była wystarczająca dla kaukaskich pół naftowych to nie pozwalała na efektywne poszukiwania w Zachodniej Syberii.

Co ciekawe, mimo opisanych trudności oraz wielu innych problemów związanych na przykład z zacofaniem technologicznym sektora naftowego w ZSRR, prognozy CIA z 1981 roku, zakładające, że pod w latach 80’ dojdzie do gwałtownego spadku wydobycia ropy w ZSRR a pod koniec tej dekady ZSRR i europejskie państwa satelickie importować będą od 175 mln do 225 mln ton ropy rocznie okazały się gigantycznie ‘przestrzelone’. ZSRR pozostał znaczącym eksporterem ropy naftowej aż do swego rozpadu.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

Rosyjski rynek akcyjny wzrósł niemal 100% od początku 2009 roku. Rosyjska giełda z marudera BRIC stała się liderem wzrostów w grupie najważniejszych rynków wschodzących na świecie. Warto nadmienić, że dokładnie odwrotną drogę przeszły Chiny, które z około 50% wzrostem zamykały stawkę państw grupy BRIC:

Za Bespoke

Kilkanaście dni temu Goldman Sachs opublikował raport analityczny w całości poświęcony Rosji. Raport ten można obejrzeć tutaj. Analitycy GS zaprezentowali bardzo pozytywne nastawienie do rosyjskiego rynku akcyjnego ustanawiając poziom docelowy dla indeksu RTS na poziomie 1550 punktów, około 27% powyżej aktualnych poziomów cenowych.

Pozytywne podejście do rosyjskiego rynku akcyjnego analitycy Goldman Sachs opierają na niskiej wycenie rosyjskich spółek, wycenianych przy współczynniku cena/zysk na poziomie 8,2 dla prognozowanych zysków na 2010 rok.

Chciałbym właśnie zwrócić uwagę na wycenę fundamentalną głównych rynków giełdowych na świecie. W raporcie GS znajduje się taki wykres porównujący historyczne poziomy wskaźników C/Z dla Rosji, Brazylii, Indii, Chin, rynków amerykańskich, rynków rozwiniętej Europy, rynków wschodzącej Europy i świata:

Za Goldman Sachs

Dwie rzeczy przykuwają uwagę na powyższym wykresie:

• premia z jaką często wycenie są rynki akcyjne w Chinach i Indii
• dyskonto z jakim często wyceniane są rynki w Rosji i wschodzącej Europie

Czy istnieje jakieś proste wytłumaczenie tego zjawiska? Bez wątpienia, premia w Chinach i Indii wynika z dostrzegania potencjału tych rynków, który z kolei ma duży związek z wielkością chińskiej i indyjskiej gospodarki oraz świetnymi wynikami tych gospodarek w ostatnich latach. W przypadku Rosji, dyskonto ma moim zdaniem związek z wliczaniem w wycenę rynku akcyjnego ryzyka politycznego. Myślę, że ryzyko polityczne może także odgrywać rolę w wycenie rynków wschodzącej Europy (te rynki to nie tylko Polska i Czechy ale także Ukraina i Turcja). Drugim czynnikiem może być relatywie mała wielkość gospodarek tego regionu (nawet Polska, Turcja i Ukraina są bardzo małe w porównaniu z gospodarkami BRIC).

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

Rosji nie podobają się już rynkowe mechanizmy ustalania cen ropy naftowej. Chce więc zaproponować nowe sposoby ustalania ceny ropy naftowej. Wicepremier Igor Seczin powiedział: Uczciwość tych współczynników (rynkowych – T.) jest kwestią co najmniej do dyskusji. Nasza propozycja to rozpoczęcie przejścia do nowego systemu cen. Prezydent Rosji dodał: Nie chcemy nadmiernie wysokich cen, które mają destrukcyjny wpływ na gospodarkę i nie chcemy również spadku tych cen poniżej uczciwego poziomu.

Opracowaniem nowego sposobu ustalania cen mają zająć się przywódcy państw eksportujących ropę naftową na konferencji w Moskwie, pod koniec 2009 roku.

W tej chwili ceny fizycznej ropy naftowej ustalane są na podstawie notowań głównej serii kontraktów terminowych na ropę WTI, Brent lub Dubai. Otóż, ten system ustalania cen ropy naftowej ma mnóstwo wad – związanych przede wszystkim z faktem, że około 98%-99% kontraktów terminowych na ropę dotyczy ‘papierowych baryłek’ i nigdy nie jest rozliczanych fizycznie. Problem z kontraktami rozliczanymi fizycznie dotyczy faktu, że tylko nieliczne podmioty rynkowe mają dostęp do terminali magazynowych. Powstało w tej sprawie kilka interesujących teorii, trochę spiskowych, które kiedyś przedstawię na blogu.

Z drugiej strony, to co proponuje Rosja to globalny kartel naftowy, który nie tylko decyduje o poziomach produkcji (w ten sposób OPEC już teraz może kreować cenę ropy naftowej), ale także o poziomach cen. Nie widzę powodu, dla którego reszta świata zgodzić by się miała na takie rozwiązanie. Tym bardziej, że oczywistym celem rosyjskiego pomysłu jest zagwarantowanie cen ropy korzystnych dla Rosji. Dowód?

Bardzo proszę. Jeszcze w połowie 2008 roku szef Gazpromu Aleksiej Miller szokował świat prognozowaniem cen ropy na poziomie $250 za baryłkę, w najbliższej przyszłości, czyli w 2009 roku. Cytuję za Reuters: According to certain forecasts, the price of oil may reach $250 per barrel in the near future. If it does happen, the price of gas will exceed $1,000 per 1,000 cubic metres. But this price won’t be something extraordinary for the market.

We see that production of hydrocarbons in the world is beginning to work on the basis of new principles. It is not the principle of supply and demand, but the principle of balance between price and production volumes. Today people are focused on achieving a maximum long-term economic return.

Szef Gazpromu oznajmia, że celem producentów ropy naftowej i gazu ziemnego nie jest utrzymanie równowagi rynkowej (o to apelują teraz rosyjskie władze gdy rosyjski budżet załamuje się przy obecnej cenie ropy naftowej), lecz osiągnięcie maksymalnych zysków, w domyśle: zapewnianych przez wysokie ceny.

Niepokój producentów ropy wyda się bardziej zrozumiały jeśli zwróci się uwagę na poniższe zastawienie, przygotowane przez Bank Światowy, podsumowujące największe hossy na rynku surowców. Z tabeli nie tylko wynika wniosek, że ostatnia hossa miała ponadprzeciętne rozmiary, ale także sugestia, że okres relatywnie niskich cen surowców, który następował po okresie boomu na rynku trwał z reguły więcej niż poprzedzająca go hossa. Mam olbrzymie wątpliwości czy ten historyczny wzór powtórzy się tym razem, wszystko zależy od głębokości recesji i szybkości odrodzenia, ale jeśli dojdzie do powtórzenia się historycznych prawidłowości to pozycja gospodarcza i geopolityczna Rosji będzie bardzo mocno zagrożona.

Za World Bank

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…

Czytając przez kilka ostatnich dni depesze światowych agencji zastanawiałem się czy amerykański Kongres zechce wezwać na przesłuchanie w sprawie próby manipulacji ceną ropy naftowej… dowództwo izraelskiej armii. Światowe serwisy informowały przecież, że całkiem spory wzrost cen ropy naftowej miał związek z niestabilną sytuacją na Bliskim Wschodzie.

Z reguły krytykuję próbę wyjaśniania krótkoterminowych ruchów cen aktywów finansowych za pomocą odpowiedniej interpretacji wydarzeń społeczno-politycznych. W przypadku ropy naftowej istnieje jednak idea ‘terror premium’, czyli przekonanie, że w cenie ropy naftowej zawarta jest premia związana z ryzykiem zakłócenia dostaw ropy wskutek potencjalnej wojny na Bliskim Wschodzie. Nie ma jednak wątpliwości, że odbicie cen ropy ma związek przede wszystkim z krańcowym wyprzedaniem tego surowca co pokazuje poniższy wykres (z ostatniej dekady grudnia 2008):

Za Bespoke

Na rysunku znajduje się odwrócony wykres notowań ropy z czasów ostatniej hossy oraz wykres spadku cen ropy z drugiej połowy 2008 roku. Jak widać, spadek cen ropy miał wyjątkowo gwałtowny charakter, gwałtowniejszy nawet od ostatniej fali wzrostowej z $100 na początku roku 2008 roku do $147 za baryłkę w lipcu 2008 roku. W okresie od lipca do grudnia cena ropy spadła z $147 do $32 (taką cenę zanotowano 19 grudnia: $32.40).

Na rynku ropy naftowej dzieje się ostatnio mnóstwo interesujących rzeczy, z których najważniejszą jest wyjątkowo silne contango, czyli sytuacja, w której cena ropy naftowej na rynku spot jest niższa niż na rynku futures, a sam rynek futures charakteryzuje się tym, że cena ropy w kontraktach wygasających w najbliższym czasie jest niższa niż w kontraktach wygasających w dalszej przyszłości. Stąd cena ropy pokazana w kontraktach według chronologicznej kolejności wygasania przypomina wykres rentowności obligacji, to jest krzywą rosnącą. Contango jest stanem typowym dla rynku towarów z dwóch powodów: cena futures musi uwzględniać koszt pieniądza w czasie i koszty magazynowania. Tym co wyróżnia obecną sytuację jest skala tego zjawiska, która sięga 10% dla  miesięcznej różnicy pomiędzy kontraktami i kilkudziesięciu procent w skali roku.

Skoro powiedzieliśmy o contango, trzeba wspomnieć o backwardation – czyli sytuacji odwrotnej, to jest takiej, w której cena towaru na rynku spot lub kontraktu o najbliższym czasie wygasania jest wyższa od ceny kontraktu o dalszym czasie wygasania. Taka sytuacja miała miejsce w grudniu na rynku złota – z reguły oznacza ona krótkoterminowe problemy z podażą surowca. Sytuacją na rynku ropy, terminalem w Cushing i ropą WTI postaram się zająć w weekend, w tym tekście chciałbym jeszcze raz zwrócić uwagę czytelników na to jak bardzo sprawy geopolityczne i gospodarcze zostały postawione na głowie przez spadek cen ropy w 2008 rok.

Na przykład, cały kukurydziany przemysł biopaliwowy jest rentowny przy cenie ropy na poziomie $50, eksploatacja ropy z piasków roponośnych jest rentowna przy cenie ropy na poziomie $70 do $100 – według różnych źródeł, cenę $70 podaje się także jako granicę opłacalności wielu nowych projektów na szelfach kontynentalnych na dużej głębokości. Tania ropa to także olbrzymi problem dla jej eksporterów. Bloomberg doniósł, że Rosja zanotuje w 2009 roku pierwszy od dziesięciu lat deficyt budżetowy, w wysokości $69 mld.  Dalszy spadek cen ropy spowoduje konieczność kontynuowania dewaluacji rubla. Wskutek spadku cen ropy naftowej Rosjanie zrozumieli wreszcie, że nie mają gospodarki, a całe ich bogactwo oparte jest na przejadaniu zysków z eksploatacji surowców mineralnych.

Najnowsze komentarze:

• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…
• Jankomuzykant – @Trystero

  „AGW jest poważnie traktowane i udowodniony (nie będę dyskutował o…