Kilka razy zajmowałem się na blogu wartością wykształcenia. Dziś chciałbym zwrócić uwagę na drugą stronę medalu, to jest fakt, że dla wielu ludzi decyzja o zdobywaniu wyższego wykształcenia może okazać się błędem.

Richard Vedder zwrócił uwagę na fakt, że 17 mln Amerykanów z wyższym wykształceniem (ukończony college, bachelor’s degree) wykonuje prace, w których nie korzysta z wyższej edukacji, na którą poświęcili przecież pieniądze i czas, czyli także pieniądze tylko w trochę innej formie.

Dane są fascynujące i myślę, że mogą być świetnym początkiem rozmowy na przerwie na kawę w pracy… lub między wykładami. Tytuł licencjata posiada w USA:

• około 13% wszystkich kelnerów, 311 000
• około 5% ‘woźnych’ i sprzątaczy, 107 000
• około 5% kierowców ciężarówek, 85 000
• około 16% barmanów, 80 000
• około 14% listonoszy, 49 000
• około 30% stewardess i  stewardów, 30 000

Cała tabela znajduje się poniżej:

Za Richard Vedder

Naturalnie, nie wiemy kilku rzeczy:

• jaki procent tych grup stanowią imigranci, których bariery językowe czy formalne nie pozwalają na pracę w zawodzie?
• jaki procent tych grup stanowią ludzie, którzy znajdują się ‘między pracami’?
• jaki procent tych grup stanowią ludzie dorabiający sobie czekając na swoją ‘wielką szansę’ jako pisarze, malarze, graficy, etc?

Należy także przyznać, że wiele osób wybiera zdobywanie wyższego wykształcenia nie z powodów czysto ekonomicznych (wyższe zarobki, lepsze perspektywy zawodowe) lecz z powodu potrzeb intelektualnych (zdobywanie wiedzy) czy społecznych (imprezowanie). Istnieje wreszcie presja społeczna i czynniki emocjonalne (przedłużenie młodości).

O ile więc nie możemy wziąć tych liczb w całości i powiedzieć, że 311 000 kelnerów w USA zmarnowało swoje pieniądze i czas (a więc jeszcze więcej pieniędzy) na zdobycie tytułu licencjata to powinny one uzmysłowić nam, że nie wszyscy podejmujący studia wyższe skorzystają finansowo na tej decyzji.

To jest także ważna informacja dla osób kształtujących politykę edukacyjną: sam odsetek osób z wyższym wykształceniem jako miernik poziomu edukacji może być kompletnie niemiarodajny. Krańcowa korzyść z edukacji jest różna od przeciętnej korzyści z edukacji. Co więcej, można wyobrazić sobie sytuację, w której krańcowa korzyść z edukacji będzie ujemna – no chyba, że zaakceptujemy ‘nową normalność’ głoszącą, że licencjat to teraz matura. Tylko czy wszyscy pracownicy fast foodów muszą mieć maturę/licencjat?

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Cóż, z pewnych badań z USA wynika, że efektywny nauczyciel wychowania początkowego może być warty nawet 320 000 USD rocznie. Zwróciłem uwagę na tę analizę ponieważ sporo wnosi ona do dyskusji o korzyściach z edukacji.

Przypomnę tylko, że wielu ekonomistów zastanawia się na ile pewne efekty, które powszechnie przypisuje się edukacji (na przykład efekt wyższych zarobków absolwentów szkół wyższych) jest rezultatem samej edukacji a na ile statystycznym mirażem lub wynikiem mechanizmów nie związanych bezpośrednio z przyswajaniem dodatkowej wiedzy i umiejętności.

Duża część premii edukacyjnej jest statystycznym mirażem. Przeciętnie, podkreślam: przeciętnie, absolwentami szkół wyższych zostają osoby inteligentniejsze, lepiej zdyscyplinowane, etc niż osoby, które rezygnują z wyższej edukacji. Wyższe zarobki absolwentów mogą być więc wynikiem cech, które zdecydowały, że rozpoczęły i ukończyły studia wyższe a nie samych studiów wyższych.

Po drugie, część premii edukacyjnej to efekt sieci powiązań społecznych budowanych w czasie studiów (w rodzaju: absolwenci Harvardu zawsze się wspierają) a nie przyswojonej wiedzy i nabytych umiejętności. Podobnie działać może efekt prestiżu, reputacji związany ze studiami wyższymi (w rodzaju: skończył Harvard więc musi być mądry)

Dlatego niezwykle interesująco wyglądają wyniki badań przeprowadzonych w USA, na uczestnikach naturalnego eksperymentu edukacyjnego w Tennessee. W latach 80’ w części Tennessee wprowadzono kompletnie losową rekrutację do przedszkoli. W poszczególnych klasach znalazły się dzieci z różnych klas społecznych, grup dochodowych i o różnych zdolnościach. Wyniki edukacyjne, mierzone w testach, uczniów z części klas bardzo się poprawiły w okresie jednego roku – to efekt jakości nauczania. Typowy uczeń z takiej klasy mógł się dzięki temu przesunąć z 50 percentyla wyników edukacyjnych na 60 percentyl.

Otóż, większość dotychczasowych badań pokazywała, że efekty dobrej edukacji przedszkolnej osłabiają się z upływem czasu i mierzone w testach kompletnie zanikają do końca kształcenia podstawowego. Ekonomista Raj Chetii z Harvardu i pięciu innych naukowców, zbadało jak sobie radzili w realnym życiu uczestnicy eksperymentu w Tennessee jakieś ćwierć wieku później. Co się okazało?

Uczniowie, którzy mieli szczęście uczęszczać do wspomnianych wyżej efektywnych klas wykazali większą skłonność do kontynuowania nauki w collegu, większą skłonność do oszczędzania na emeryturę, mniejszą skłonność do zostania samotnymi rodzicami oraz… wykazywali się większymi zarobkami. Statystycznie, przesunięcie o każdy percentyl w wymiarze wyników edukacyjnych w czasie edukacji w przedszkolu, przynosiło 100 USD dodatkowych zarobków. Stąd, przeciętny uczestnik klasy prowadzonej przez efektywnego nauczyciela zarabiał około 1000 USD rocznie więcej niż gdyby uczęszczał w przedszkolu do przeciętnej klasy. To jest gigantyczna różnica!

Naukowcy, policzyli więcej, że pracowity i zdolny nauczyciel wychowania początkowego wart jest nawet 320 000 USD – to jest wartość ‘ekstra’ zarobków, które uczestnicy jego klasy zdobędą w czasie swojej kariery zawodowej. Do tego należy doliczyć zyski w postaci lepszej dbałości o zdrowie i mniejszych problemów z prawem, które są związane z dobrą edukacją przedszkolną.

Nie sądzę by omawiany efekt dotyczył konkretnej wiedzy, umiejętności czytania czy liczenia. Większe znaczenie ma zapewne wyrobienie sobie pewnych nawyków edukacyjnych, intelektualnych: głodu wiedzy, cierpliwości, systematyczności, dokładności, etc. To zapewne te czynniki decydują o wyższych przyszłych zarobków.

Tym niemniej, to fascynujące wkład w dyskusję o wartość edukacji i być może dobry powód by porządnie wybrać przedszkole dla dziecka.

Bym zapomniał, naturalnie można potraktować ten tekst jako mój wkład w dyskusję o podwyżkach dla nauczycieli…

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Kilka miesięcy temu pokazałem za The Economist wykres przedstawiający o ile więcej zarabiają w czasie całego zawodowego życia osoby z dyplomem wyższej uczelni od osób, które skończyły edukację na szkole średniej. Na przykład, w USA, różnica ta w przypadku mężczyzn wynosi $370 000, a w przypadku kobiet $229 000.

Od razu powtórzę najważniejszy zarzut wobec tego typu badań: porównują one dwie nietożsame grupy ludzi: tych, którzy ukończyli studia i tych, którzy nie zdobyli dyplomu. Nie można przecież zapomnieć, że osoby, które decydują się na wyższe studia są przeciętnie (zdarza się mnóstwo wyjątków) trochę lepiej predysponowane, charakterem i zdolnościami, do osiągania (materialnych) sukcesów życiowych od osób, które kończą edukację na szkole średniej.

Opracowanie Ernst & Young i Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową na temat stanu szkolnictwa wyższego w Polsce (o raporcie pisałem tutaj i tutaj) zawiera podobny wykres uwzględniający Polskę. Na wykresie tym pokazano prywatną, bieżącą wartość netto, która jest miarą przyszłych zdyskontowanych przychodów związanych ze zdobyciem wykształcenia (są to wyższe zarobki i mniejsze zagrożenie bezrobociem) pomniejszonych o koszty związane z uzyskaniem dyplomu (koszt studiów, utracone zarobki, wyższe podatki i opłaty na ubezpieczenie zdrowotne).

Za Diagnoza stanu szkolnictwa wyższego w Polsce

Okazuje się, że obliczona w ten sposób wartość wyższego wykształcenia w Polsce wynosi około $147 000 według parytetu siły nabywczej (około $116 000 bez uwzględniana PPP). Stawia to Polskę na piątym miejscu w OECD, po Portugalii, Włoszech, USA i Czechach. Wartość prywatna wyższego wykształcenia w Polsce jest około 80% wyższa niż średnia dla OECD.

Myślę, że ten wykres w zupełności wyjaśnia dlaczego współczynnik skolaryzacji należy w Polsce do jednych z najwyższych w państwach OECD.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Kilka razy zwróciłem uwagę na blogu, że decyzje edukacyjne są zwykłymi decyzjami ekonomicznymi i powinny być rozpatrywane w kategorii rachunku ekonomicznego, a więc kosztów i zysków. Co prawda z badań wynika, że osoby z wyższym wykształceniem zarabiają więcej niż osoby gorzej wykształcone ale badania nie udowadniają w 100%, że różnica w zarobkach wynika z wykształcenia (a nie z czynników, które spowodowały różnicę w wykształceniu). Statystyki pokazują także, że bezrobocie w dużo mniejszym stopniu dotyka wykształcone osoby (to znaczy jest mniejsze u ludzi z maturą niż u ludzi bez matury, jest mniejsze u ludzi z licencjatem niż u ludzi z maturą – i tak dalej aż do profesury) .

Dziś, chciałem pokazać stronę kosztową rachunku ekonomicznego związanego z wyborami edukacyjnymi w USA. Okazuje się, że w ostatnich trzech dekadach koszty edukacji rosły w USA dużo szybciej niż inflacja a trend ten był najwyraźniejszy w przypadku prywatnych uczelni. Skalę problemu pokazuje poniższy wykres (koszty są dostosowane o inflację):

Za Economix

Oczywiście, płace absolwentów nie wzrastały nawet w przybliżonym tempie, także relatywnie do płac osób bez wyższego wykształcenia. Mamy więc dwie możliwości: edukacja była trzydzieści lat temu oceniana znacznie poniżej swojej wartości albo obecnie mamy do czynienia z bąblem spekulacyjnym na tym rynku (oczywiście mogą istnieć wariacje poprzedniego stwierdzenia).

Moim zdaniem, za bąblem spekulacyjnym przemawia jeden silny argument: koszty edukacji pokrywane są przez studentów łatwo dostępnym i gwarantowanym przez agencje rządowe kredytem. Tak się składa, że łatwo dostępny i tani kredyt i przewartościowanie aktywów ‘występują parami’

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

‘Stracona dekada’ to sformułowanie, które bardzo często powtarza się w dyskusji o gospodarczych wynikach USA w ostatnich dziesięciu latach. Całkiem niedawno media finansowe w USA ‘żyły’ wiadomością, że 11 września 2009 Dow Jones znajdował się na poziomach niemal identycznych z tymi z 11 września 2001 roku (czy raczej zamknięcia 10 września, 11 września NYSE nie pracowała). Omawiając ostatni raport z rynku pracy zwróciłem uwagę, że sektor prywatny zlikwidował w ostatnich 10 latach więcej etatów niż stworzył (przy stabilnie rosnącej populacji).

Raport Census Bureau z 11 września 2009 o dochodach Amerykanów pokazuje najbardziej ‘praktyczne’ znaczenie sformułowania ‘stracona dekada’: według raportu Amerykanie byli w 2008 roku biedniejsi niż w 1998 roku. Biedniejsi, oznacza w tym miejscu, że mediana realnych dochodów amerykańskich gospodarstw domowych wyniosła w 2008 roku mniej niż w jakimkolwiek innym roku po 1997. Po Wielkiej Depresji nie przytrafiła się amerykańskiej gospodarce dekada, w której mediana realnych dochodów nie zdołała wzrosnąć.

W porównaniu z 2007 mediana realnych dochodów Amerykanów spadła o 3,6% z $52,163 na $50,303. To około $1900 realnych pieniędzy, których zabrakło w budżetach amerykańskich rodzin w 2008 roku. Warto podkreślić w tym miejscu trzy rzeczy: dochody ludności zmieniają się z opóźnieniem względem koniunktury gospodarczej, w 2008 roku miały miejsce ogromne programy pomocy rządowej zwiększające dochody ludności, dochody nie obniżyły się równomiernie we wszystkich grupach – najbardziej pierwsze uderzenie recesji odczuli najbiedniejsi.

Za Arloc Sherman, Robert Greenstein, Danilo Trisi i Paul N. Van de Water

Amerykańskie media żyły oczywiście danymi o odsetku Amerykanów żyjących w ubóstwie – najwyższym od 1998 roku. 13.2% Amerykanów żyje poniżej granicy ubóstwa, która dla czteroosobowej rodziny wynosi około $22 000 (dla ‘singla’ około $11 000). Ubóstwo mierzone jest w rozwiniętych państwach relatywnie do reszty społeczeństwa dlatego nie przywiązuję tak dużej wagi do powyższych danych. Muszę jednak przyznać, że fakt, że zgodnie z amerykańskimi statystykami co piąte dziecko (19%) w USA żyje w ubóstwie robi wrażenie.

Chciałbym zwrócić uwagę na jeszcze jeden fakt, który będzie dobrym uzupełnieniem dyskusji o tym czy wyższa edukacja jest przewartościowana w USA. Poniższy wykres pokazuje realne roczne zarobki pracujących na pełny etat Amerykanów powyżej 25 roku życia z tytułem licencjata (i tylko licencjata):

Za Michael Mandel

Jeśli weźmiemy pod uwagę, że przez ostatnią dekadę koszty edukacji w collegu rosły szybciej od inflacji to uświadomimy sobie, że koszty edukacji i korzyści z niej ‘rozjechały się’ (w sensie absolutnym, nie relatywnym) w ostatniej dekadzie w USA.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…