W tekście o Stanisławie Petrowie, w ramach nuklearnego weekendu na blogu, pozwoliłem sobie na stwierdzenie, że polityka administracji Reagana, która przekonała Sowietów, że władze USA nie tylko nie boją się wojny nuklearnej ale są gotowe wykonać pierwsze uderzenie była skrajnie nieodpowiedzialna z punktu widzenia interesów Amerykanów i całej ludzkości. Stwierdzenie to spotkało się z ostrym sprzeciwem kilku czytelników, którzy posuwali się nawet do przypominania mi, że ‘gdyby nie Reagan to prowadziłbym teraz bloga o zaletach centralnego planowania’.

Dwie uwagi na początek: nie oceniam całości polityki administracji Reagana. Choć nie ma wśród historyków (politologów?) konsensusu w sprawie rezultatów polityki Reagana względem bloku komunistycznego, uważam, że więcej faktów przemawia za stwierdzeniem, że polityka Reagana przyśpieszyła upadek systemu komunistycznego. Trudno mi się jednak zgodzić z opinią, że ‘gdyby nie Reagan to komunizm nie upadłby’. Jestem głęboko przekonany, że gospodarcza nieefektywność systemu centralnego planowania prędzej czy później doprowadziłaby do upadku bloku komunistycznego. Stąd, budzą moje zdziwienie stwierdzenia nie dostrzegające autodestrukcyjnego potencjału komunizmu.

Nie ulega wątpliwości, że polityka Reagana rozgrzała wyścig nuklearny. Administracja USA skutecznie przekonała władze ZSRR, że Amerykanie są gotowi wykonać pierwsze uderzenie, choć sam Reagan nigdy o tym nie myślał. Przyczyniły się do tego zarówno konkretne decyzje, na przykład stworzenie programu Gwiezdnych Wojen, jak i wypowiedzi członków administracji Reagana.

Kilka zdań o tym pierwszym programie: Skuteczność Gwiezdnych Wojen (zakładając, że ten mechanizm miałby jakąkolwiek skuteczność większą od zera) byłaby minimalna przy zmasowanym uderzeniu Sowietów. Żaden system nie poradzi sobie z tysiącem rakiet balistycznych. Gwiezdne Wojny mogłoby zmienić strategiczną sytuację USA gdyby Amerykanie pierwszym, niespodziewanym uderzeniem zniszczyli kilkadziesiąt procent potencjału nuklearnego ZSRR. Dokładnie w taki sposób widzieli Gwiezdne Wojny Rosjanie – jako broń ofensywną. Ten aspekt problemu zupełnie umyka apologetom Reagana wsłuchanym w jego szczerą, pokojową retorykę. W ocenie polityki państwa nie ważne są jednak intencje lecz efekty.

Jest więc faktem, że polityka administracji Reagana znacząco zwiększyła prawdopodobieństwo totalnej wojny nuklearnej, także tej przypadkowej, przez przekonanie Rosjan, że Amerykanie są gotowi wykonać pierwsze uderzenie. Koszt totalnej wojny nuklearnej zmierza do nieskończoności – zagłada cywilizacji ludzkiej jest z ekonomicznego punktu widzenia bardzo droga dla tej cywilizacji. Wzrost ryzyka zagłady cywilizacji ludzkiej jest więc bardzo kosztowny – jeśli stanowi jedną część równania to po drugiej stronie muszą stać bardzo poważne korzyści. Jakie korzyści odniosła ludzkość, ale także USA, z rozgrzania wyścigu nuklearnego? Komunizm upadł kilka miesięcy wcześniej? To wszystko. System komunistyczny wykończyły tanie surowce naturalne i koszty konwencjonalnych wojen (Afganistan, Afryka) – oczywiście poza skutkami systemu centralnego planowania.

Podsumowując, administracja Reagana podjęła bardzo ryzykowną decyzję wybierając politykę konfrontacji w dziedzinie broni nuklearnej – a każde ryzyko można wycenić – osiągając w zamian bardzo niewiele. Fakt, że polityka ta okazała się skuteczna nie ma większego znaczenia dla oceny jej ekonomicznej racjonalności. Jeśli ktoś w celu zaoszczędzenia 2 minut przebiegnie przez ruchliwą autostradę zamiast skorzystać z kładki to nie ocenimy jego postępowania jako rozsądne tylko dlatego, że mu się tym razem udało.

Działania administracji Reagana były także nierozsądne z punktu widzenia teorii gier. Przekonywanie przeciwnika, że jest się bardziej agresywnym niż jest się naprawdę nie ma sensu jeśli potencjalne dostosowanie strategii przeciwnika do jego nowego postrzegania naszej agresywności nie służy naszym interesom. Jeśli przeciwnik w reakcji na naszą agresywną retorykę sam podejmuje agresywne działania (na przykład reaguje bardziej nerwowo na fałszywe alarmy nuklearne) a naszym celem nie było zwiększenie agresywności przeciwnika to nasze działanie jest irracjonalne z punktu widzenia naszych interesów. Potocznym rozwinięciem myśli, którą staram się przekazać w tym akapicie jest powiedzenie ‘nigdy nie wypowiadaj gróźb, których nie jesteś w stanie spełnić’.

Ocena tej konkretnej części polityki administracji Reagana jest ściśle związana z poznawczym skrzywieniem rodzaju ludzkiego: permanentnej skłonności do ignorowania małego prawdopodobieństwa. To skrzywienie jest tym groźniejsze im większe straty związane są ze zdarzeniem obarczonym małym prawdopodobieństwem. Koronnymi przykładami takiego skrzywienia jest ignorowanie zagrożenia związanego z uderzeniem asteroidy (str. 187) lub ignorowanie niebezpieczeństwa związanego ze skutkami burzy słonecznej.

Ignorowanie małego prawdopodobieństwa jest też powszechne w życiu codziennym. Weźmy najprostszy przykład. Jest chyba potwierdzone naukowo, że już jedna dawka twardego narkotyku może spowodować uzależnienie. Uzależnienie w przypadku człowieka prowadzącego satysfakcjonujące, szczęśliwe życie ma praktycznie nieskończone koszty. Potencjalne korzyści z wzięcia narkotyku to kilka godzin narkotykowej euforii. Jak niskie musi być prawdopodobieństwo uzależnienia by ‘wyrównać’ obydwie strony równania? Pomijam naturalnie fakt, że nikt nie podejmuje decyzji o spróbowaniu heroiny na podstawie analizy kosztów i korzyści.

Koniec nuklearnego weekendu na blogu.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…

Jestem pewien, że niewielu czytelników bloga zdaje sobie sprawę, że ‘obchodzimy’ dziś 26 rocznicę incydentu, od którego niemalże na nowo zaczęła się współczesność. Rok temu, okrągła, 25 rocznica tego wydarzenia przeszła bez echa a pamięć o człowieku, któremu najprawdopodobniej zawdzięczamy wszystko co mamy nie istnieje.

W niewielkim miasteczku Fryazino, oddalonym o 25 kilometrów od Moskwy, żyje sobie na emeryturze emerytowany oficer Armii Czerwonej Stanisław Petrow – człowiek, który 26 września 1983 roku ocalił świat. Dosłownie.

Wrzesień 1983 roku nie rozpoczął się szczęśliwie. Pierwszego dnia tego miesiąca, rosyjski myśliwiec przechwytujący pomyłkowo zestrzeliły samolot pasażerski południowokoreańskich linii lotniczych (jak wskazują zebrane dowody stało się to praktycznie w momencie, w którym Boeing OPUSZCZAŁ radziecką przestrzeń powietrzną – co ciekawe, po trafieniu dwoma rakietami powietrze-powietrze samolot jeszcze przez około pół godziny znajdował się w powietrzu). Wszyscy pasażerowie i członkowie załogi zginęli. Wśród 269 ofiar znajdował się amerykański kongresman. Ronald Reagan nazwał to zdarzenie ‘aktem barbarzyństwa, który nigdy nie może zostać zapomniany’.

Incydent ten przytrafił się w najgorszym z możliwych momentów ponieważ stosunki radziecko – amerykańskie przedstawiały się fatalnie – nadwyrężone interwencją w Afganistanie, stanem wojennym w Polsce, kryzysem wokół rozmieszenia rakiet nuklearnych średniego zasięgu w Europie oraz nastawieniem najwyższych władz obydwu krajów. W USA prezydentem był nieugięty antykomunista Ronald Reagan otwarcie mówiący o potrzebie pokonania imperium zła. Najwyższa władza w ZSRR znajdowała się w rękach Andropowa – schorowanego kagiebisty autentycznie przekonanego, że USA może wykonać pierwsze uderzenie nuklearne – powiedzmy sobie szczerze, przekonanego nie z powodu jakiejś obsesji lecz z powodu krańcowo nieodpowiedzialnej polityki administracji Reagana, która skutecznie przekonała Rosjan, że Amerykanie są zdolni wykonać pierwsze uderzenie.

Właśnie w tym czasie, tuż po północy 26 września komputery satelitarnego systemu wczesnego ostrzegania zlokalizowane w bunkrze pod Moskwą wykryły międzykontynentalną rakietę balistyczną wystrzeloną z terytorium USA. Osobą odpowiedzialną za kontrole nad systemem tej nocy był Stanisław Petrow. Do jego obowiązków należało natychmiastowe powiadomienie przełożonych o wykrytym wystrzeleniu rakiety, którzy mogli ogłosić pełną gotowość do zmasowanego uderzenia odwetowego albo rozkazać zmasowane uderzenie odwetowe. Petrow zignorował sygnał alarmowy uznając go za błąd systemu.

Po upływie kilku minut system satelitarny wykrył cztery kolejne rakiety balistyczne wystrzelone z terytorium USA. Petrow uznał także te sygnały za błąd systemu. Wnioskował na podstawie zdrowego rozsądku. Radziecki radar naziemny mógł wykryć rakiety dopiero wtedy gdy znajdowały się nad horyzontem – Petrow nie miał więc możliwości zweryfikowania swojego przekonania. Jak wyjaśnił później, na podstawie informacji przekazanych mu na szkoleniach wywnioskował, że atak nuklearny za pomocą 5 rakiet balistycznych jest bardzo nieprawdopodobny ze względu na oczywiste założenie, że pierwsze uderzenie wykonuje się wszystkimi dostępnymi siłami. Mając tę wiedzę Petrow zdecydował, że nie będzie anihilował świata.

Fałszywy alarm systemu spowodowany został nietypowym ustawieniem chmur nad amerykańską bazą rakietową, które odbijały promienie słoneczne w sposób, który dla systemu komputerowego wyglądał jak wystrzelenie rakiet. Gdyby Petrow zawiadomił swoich przełożonych o alarmie (dotyczącym 5 rakiet a nie jednej!) ci najprawdopodobniej zdecydowaliby o zmasowanym uderzeniu atomowym na USA ponieważ wykrycie rakiet nad horyzontem zostawiało zaledwie kilka minut na przeprowadzenie skutecznego uderzenia odwetowego i stawiało ZSRR w dużo gorszej pozycji. Według różnych źródeł, Petrow albo zameldował o fałszywym alarmie albo powiadomił przełożonych o incydencie dopiero później.

Decyzja Petrowa spotkała się najpierw z uznaniem przełożonych, następnie przeszedł wyczerpujące przesłuchania by zostać przeniesionym na mniej kluczowe stanowisko. Przeszedł na wcześniejszą emeryturę i zmagał się z załamaniem nerwowym. Incydent z 26 września 1983 stał się publicznie znany dopiero w latach dziewięćdziesiątych.

W 2006 roku Petrow został uhonorowany zaproszeniem do siedziby ONZ w Nowym Jorku. Utrzymuje się z emerytury w wysokości około 200 dolarów.

Najnowsze komentarze:

• Whiskeyjack – @ Trystero i Poszi
  nawiązując do pytania autora wyrazonego na końcu…
• Poszi – @karroryfer,

  AGW to nie jest teoria, tylko zestaw teorii. Można to…

• ktos – Ja mam pytanie luźno zwiazane z tematem: Zakładajac że zostanie…
• karroryfer – Nie jestem specjalistą od AGW ale mam jednak uwagę (do…
• xxx – @Mergiel
  Przy prywatyzowaniu wspólnego pastwiska też mogą się znaleźć hodowcy, którzy…
• Mergiel – To jest problem wspólnego pastwiska, którego nie da się sprywatyzować:…