Fascynuje mnie zagadnienie teorii spiskowych i znajduje to odzwierciedlenie w treści bloga. Choć pewnie nie napiszę lepszego tekstu o teoriach spiskowych niż Teoria spiskowa to będę wracać do tego tematu.

Nie mogę na przykład zignorować badania amerykańskiej opinii publicznej, które w całości poświęcono teoriom spiskowym od mistyfikacji lądowania na Księżycu po Nowy Rząd Światowy. Z sondażu wynika na przykład, że 5% Amerykanów, którzy głosowali na prezydenta Obamę w 2012 roku wierzy, że jest on antychrystem. Do takiego poglądu przyznało się 22% wyborców Romneya.

Badania przeprowadzono w marcu 2012 roku przez Public Policy Polling, o którym Wikipedia pisze, że posiada demokratyczne skrzywienie. Margines błędu wynosił 2,8%.

Z sondażu wynika, że w teorie spiskowe wierzy istotna część amerykańskiego społeczeństwa:

  • 4% wierzy w spisek przybierających ludzkie kształty Reptilian czyli jaszczurek
  • 5% wierzy, że rząd dokonuje masowych oprysków z samolotów wynikiem czego są tzw. chemtrails
  • 5% wierzy, że Paul McCartney zginął w wypadku w 1966 roku
  • 6% wierzy, że Usama ibn Ladin ciągle żyje
  • 7% wierzy w inscenizację lądowania na Księżycu
  • 9% wierzy, że istnieją jakieś niecne powody stosowania fluoryzacji wody pitnej
  • 11% wierzy, że rząd USA świadomie dopuścił do zamachów z 11 września
  • 13% wierzy, że Obama jest antychrystem
  • 14% wierzy, że CIA odegrało kluczową rolę w rozwoju dystrybucji cracku w latach 80.
  • 14% wierzy w istnienie Wielkiej Stopy
  • 15% wierzy, że rząd dodaje do sygnału telewizyjnego jakieś ukryte treści kontrolujące umysły
  • 15% wierzy, że przemysł farmaceutyczny razem z sektorem medycznym wymyśla (tworzy?) choroby by zarabiać więcej pieniędzy
  • 20% wierzy, że szczepionki mogą powodować autyzm
  • 21% wierzy, że UFO rozbiło się w Roswell a amerykański rząd ukrywa o tym prawdę
  • 28% wierzy w spisek Nowego Rządu Światowego
  • 28% wierzy, że Saddam Husajn był zaangażowany w przygotowanie zamachów z 11 września
  • 29% wierzy w istnienie obcych
  • 37% wierzy, że globalne ocieplenie jest oszustwem
  • 44% wierzy, że administracja Busha świadomie okłamywała opinię publiczną o obecności broni masowego rażenia w Iraku by zwiększyć poparcie dla wojny
  • 51% wierzy, że Oswald nie działał sam a zamach na Kennedy’ego był większą konspiracją

Refleksję nad wynikami tego sondażu warto rozpocząć od dwóch uwag. Po pierwsze, warto odwołać się do zasady, którą kiedyś sformułował na blogu jeden z czytelników (Poszi) – kilka procent respondentów może odpowiedzieć twierdząco na pytanie nawet jeśli odpowiedź jest absurdalna.

Po drugie, przynajmniej kilka wymienionych w sondażu teorii spiskowych wcale nie musi być teoriami spiskowymi i przynajmniej kilka można różnorodnie interpretować. Przykładem może być pytanie o zamach na Kennedy’ego, manipulowanie opinią publiczną w sprawie broni masowego rażenia w Iraku czy działania przemysłu farmaceutycznego.

Nawet jeśli weźmie się te zastrzeżenia pod uwagę to i tak można dojść do wniosku o dużej popularności teorii spiskowych wśród Amerykanów.

Moim zdaniem warte uwagi są dwa zjawiska – popularność, rozumiana jako odsetek respondentów uznających teorię za prawdziwą, niektórych teorii spiskowych ma silne tło polityczne i ideologiczne. Świetnie to pokazuje w jak dużym stopniu ideologiczne czy polityczne preferencje wpływają na stosunek do faktów, który zgodnie z deklaracjami oparty jest o wnikliwą analizę argumentów.

Tylko 14% respondentów utożsamiających się z bardzo liberalną ideologią wierzy, że globalne ocieplenie to oszustwo gdy z tą opinią zgadza się 71% bardzo konserwatywnych respondentów. W przypadku wiary w spisek NWO dane te wyglądają tak: 12% bardzo liberalnych respondentów i 45% bardzo konserwatywnych. W przypadku wiary w świadome kłamstwa o broni masowego rażenia w Iraku: 79% do 18%.

Za Public Policy Polling

Za Public Policy Polling

W przypadku innych teorii spiskowych praktycznie nie widać politycznego czy ideologicznego podziału albo różnice są istotnie mniejsze.

Drugim zjawiskiem, które zwróciło moją uwagę jest relatywnie duża popularność niektórych teorii spiskowych wśród najmłodszej grupy badanych (od 18 do 29 lat). Są to nie-polityczne, nie-ideologiczne teorie spiskowe takie jak fluoryzacja wody, lądowanie na Księżycu, spisek Reptilian czy opryski chemiczne z samolotów.

Za Public Policy Polling

Za Public Policy Polling

Myślę, że można znaleźć wiele sensownych wyjaśnień tego zjawiska – od idei, że młodzi ludzie mają bardziej otwarte umysły, poprzez silniejsze oddziaływanie pop-kultury na umysły młodych ludzi po hipotezę, że mniej poważnie podchodzili do sondażu.

W październiku PPP przeprowadził drugą część sondażu z nowymi teoriami spiskowymi.